نمىرسد با آنكه حلال محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلم تا روز قيامت ، حلال و حرام او تا روز قيامت حرام مىباشد . با وجود آنكه حلال محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلم تا روز قيامت حلال و حرامش تا روز قيامت حلال است ولى فعليّت پيدا نكردن بعضى از اين احكام در گذر زمان باقى است تا آنكه شمس الهدايه حضرت ولىعصر عليه السّلام ظهور كنند و ظلمتها را مرتفع نمايند . چنان كه اين معنا ظاهر اخبارى است كه از امامان عليه السّلام روايت شده است . « 1 »
هامش
پس از مدتها كه بعثت گذشته بود اعلام شد و در اين مدّت به فعليّت نرسيده بود . يا ممكن است برخى احكام كه در عالم واقع در صدر اسلام واجب بوده همچون زكات ولى به واسطهء برخى از مصالح ، حكم به استحبابش شده و حكم واقعى آن در مقام شأن باقى مانده و سپس حكم واقعى آن بيان شده است .
( 1 ) - يعنى با آنكه احكام يعنى حلال محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلم و حرام او تا روز قيامت قابل تغيير نيست ولى رواياتى داريم كه ناظر به اين معناست كه حقيقت بعضى از احكام واقعيّه روشن نمىشود و به مرتبهء فعليّت نمىرسد مگر زمانى كه ولىعصر عليه السّلام ظهور كند و آنها را بيان نمايد . بنابراين ، معناى حلال بودن حلال محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلم و حرام بودن حرام او تا روز قيامت ، در عالم واقع و به عنوان احكام واقعى قابل تغيير نمىباشد . ولى در مقام ظاهر ممكن است وجوب حكمى به فعليّت نرسد و مقيّد به تحقّق شرط و قيدى باشد .