60 - مواردى كه منع از فعليّت پيدا كردن احكام واقعيّه مىشود كدام است ؟ ( كما فى موارد الاصول . . . عن الائمّة عليه السّلام )
ج : مىفرمايد : مثل مواردى كه اصل و اماره بر خلاف احكام واقعيّه قائم مىشود « 1 » و يا بعضى از احكام واقعيّه در اوّل بعثت « 2 » و بلكه تا روز قيام حضرت ولىعصر عليه السّلام به فعليّت
هامش
يعنى مولى وقتى مىخواهند در واقع ، انشاء حرمت غيبت و يا انشاء وجوب حجّ كنند به جهت مفسدهاى كه در غيبت و مصلحتى كه در حجّ بوده ، انشاء حرمت غيبت و انشاء وجوب حجّ مىكند . ولى در احكام ظاهريّه كه در مقام فعليّت بوده ، تابع مصالح و مفاسد در متعلّق احكام نبوده بلكه تابع مصالح و مفاسد در خود انشاء حكم و طلب مىباشد . مثلا ممكن است در واقع ، شرب توتون مفسده داشته و حرام باشد ولى در ظاهر با اصالة البراءة ، حكم به حليّت آن شود . بنابراين در واقع ، انشاء حكم شارع عبارت از حرمت توتون به دليل مفسدهاى كه در توتون بوده مىباشد ولى فعليّت آن در ظاهر ، عبارت از حليّت آن باشد به دليل مصلحتى كه در خود حكم و انشاء آن مىباشد . در ما نحن فيه هم ممكن است در واقع مثلا وجوب حجّ ، فعلى بوده و استطاعت قيد وجوب نبوده و قيد حجّ باشد ولى در ظاهر به واسطهء ظهور كلام و مصلحتى كه در انشاء حكم بوده ، استطاعت ، قيد وجوب بوده و وجوب فعليّت پيدا نكرده است . يا در مثال « اكرم زيدا إن جاءك » نيز قيد مجىء در واقع ، قيد حكم و وجوب نبوده و قيد اكرام يعنى واجب باشد ولى در ظاهر قيد وجوب باشد .
( 1 ) - مثلا در بسيارى از موارد مثل شرب توتون ممكن است حكم واقعى مثلا حرمت باشد ولى اين احكام نسبت به افراد جاهل و غير عالم به مرحلهء فعليّت نمىرسد . بلكه فعليّت آن مثلا در شرب توتون به واسطهء اصل برائت ، عبارت از حليّت شرب توتون باشد و يا مثلا در عالم واقع ، نماز جمعه در عصر غيبت حرام باشد ولى اماره اقامه شود بر وجوب آن در عصر غيبت كه در اين صورت حكم واقعى نماز جمله در مرحلهء انشاء باقى مانده و آنچه كه فعليّت پيدا مىكند مؤدّاى اماره كه وجوب نماز جمعه در عصر غيبت بوده مىباشد .
( 2 ) - مثلا در اول بعثت رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلم همهء احكام در عالم واقع روشن بوده و مصلحت و مفسدهء در متعلّقات احكام در علم الهى روشن بوده است ولى اين احكام به صورت تدريجى ابلاغ و اعلام شده است . يعنى با آنكه مثلا مشخص بوده كه زكات به اعتبار مصلحتى كه در آن بوده ، واجب مىباشد ولى