مىباشد .
و مثيلاتها : يعنى « امثالها » و ضمير در آن به مثالهاى صدر بحث برمىگردد .
و ما ذلك الّا لما قلناه من الخ : كلمه « ما » نافيه و مشاراليه « ذلك » ترديد نكردن بوده و ضمير مفعولى در « قلناه » به ماء موصوله در « لما » برگشته و كلمه « من الخ » بيان ماء موصوله مىباشد .
و يشبه ان يكون هذا الباب نظير . . . المحذوف خبرها : كلمه « هذا » اسم براى « يكون » و كلمهء « الباب » بدل يا عطف بيانش بوده و كلمهء « نظير » خبر و اضافه به بعدش شده و كلمهء « المحذوف » صفت براى « باب لا » بوده و كلمه « خبرها » نايب فاعل براى « المحذوف » و ضميرش به « لا » برگشته و عبارت « ان يكون الخ » تأويل به مصدر رفته و فاعل براى « يشبه » مىباشد .
شرح ( پرسش و پاسخ )
811 - بيان مصنّف در « تنبيه و تحقيق » چيست ؟ ( تنبيه و تحقيق . . . او ما هو بمعناها )
ج : مىفرمايد : در تركيبها و جملاتى كه مصدّر به « لا » ى نفى جنس باشند ، نفى يا به جنبهء تكوين و وجود خارجى يك شيئى تعلق مىگيرد و يا به جنبهء تشريعى يك امرى تعلّق مىگيرد « 1 » ولى در همهء موارد مىتوان گفت ؛ محذوف ، عبارت از كلمهء « موجود » يا
هامش
( 1 ) - در جملات مصدّر به « لا » ى نفى جنس ، تقسيم در تعلّق گرفتن نفى به شرح زير مىباشد :
الف : نفى تعلّق بگيرد به جنبهء تكوينى و وجود خارجى شىء . نفى وجود خارجى در اين صورت به دو قسم خواهد بود :
1 - نفى وجود خارجى ، نفى حقيقى باشد . مثل « لا إله الّا اللّه » نفى « إله » به غير از « اللّه » نفى حقيقى است . يعنى حقيقتا چنين الهى به غير از اللّه وجود ندارد .