شرح ( پاسخ و پرسش )
769 - توضيح تنبيه دوّم در بحث مقدّمات حكمت در جواز تمسّك به اطلاق كلام چيست ؟ ( الثّانى الانصراف . . . و بباطنها خاصّة )
ج : مىفرمايد : مشهور است ؛ انصراف پيدا كردن ذهن از يك لفظى به بعضى از مصاديق يا بعضى از اصناف معناى آن لفظ مانع از تمسّك به اطلاق كلام متكلّم بوده هرچند ساير مقدّمات حكمت وجود داشته باشد . « 1 » مثل انصراف كلمهء مسح در دو آيهء تيمّم و وضوء « 2 » به مسح با دست و باطن آن بالخصوص . « 3 »
770 - آيا به نظر مصنّف هر انصرافى مانع از تمسّك به اطلاق مىباشد ؟ ( و الحقّ ان يقال . . . الى اصالة الظّهور )
ج : مىفرمايد : حقّ ، آن است كه انصراف وقتى مانع از تمسّك به اطلاق مىباشد كه
هامش
( 1 ) - « مطارح الانظار / 219 » چنان كه صاحب كفايه نيز انصراف را مانع از تمسّك به اطلاق مىداند .
« كفاية الاصول 1 / 388 » .
( 2 ) - آيهء تيمّم :« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَقْرَبُوا الصَّلاةَ . . .فَلَمْ تَجِدُوا ماءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيداً طَيِّباً فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَ أَيْدِيكُمْ إِنَّ اللَّهَ كانَ عَفُوًّا غَفُوراً »نساء / 43 .
آيهء وضوء و تيمّم :« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَ أَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرافِقِ وَ امْسَحُوا بِرُؤُسِكُمْ وَ أَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ. . .وَ إِنْ كُنْتُمْ مَرْضى أَوْ. . .فَلَمْ تَجِدُوا ماءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيداً طَيِّباً فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَ أَيْدِيكُمْ مِنْهُ . . . »مائده / 6 .
( 3 ) - شاهد در كلمهء « و امسحوا » بوده كه در وضوء مىفرمايد : سر و پاهايتان را تا برآمدگى ، مسح كنيد و در تيمم مىفرمايد : صورت و دستهايتان را با خاك پاكيزه مسح كنيد . كلمهء « مسح » انصراف دارد به دو چيز : الف : مسح با دست و نه اعضاى ديگر ب : مسح با باطن و كف دست و نه پشت دست . حال نمىتوان به اطلاق اين آيه و كلمهء « مسح » در « و امسحوا » تمسّك كرد و گفت : مسح با پا و يا با پشت دست جايز است ، به اين دليل كه نفرموده است كه مسح آيا با دست باشد يا با پا و نيز نفرموده است : با باطن دست باشد يا پشت دست .