و لكنّه ملاحظ الخ : ضمير در « لكنّه » به معنا يا موضوع له برمىگردد .
و عليه : ضمير در « عليه » به مصحّح بودن اعتبار براى وضع و نه قيد بودن براى موضوع له برمىگردد .
على التّصوير الثّانى : يعنى موضوع له عبارت از معناى مطلق لا به شرط باشد .
الّا انّه لا يلزم منه ان يكون الخ : ضمير در « انّه » به معناى شأن بوده و اسم براى « انّ » و ضمير در « منه » به قول چهارم برگشته و عبارت « ان يكون الخ » تأويل به مصدر رفته و فاعل براى « لا يلزم » كه خبر براى « انّه » بوده مىباشد .
انّهم يقولون بانّه : ضمير در « انّهم » و « يقولون » به قدماء و ضمير در « بانّه » به استعمال لفظ مطلق برمىگردد .
فينحصر قولهم فى التّصوير الاوّل . . . اليهم : ضمير در « قولهم » و « اليهم » به قدماء برگشته و مقصود از « التّصوير الاوّل » وضع اسماء اجناس براى معنا به شرط اطلاق مىباشد .
شرح ( پرسش و پاسخ )
732 - اشارهء مصنّف به بحث گذشته براى بيان اقوال در مسألهء موضوع له اسماء اجناس چه مىباشد ؟ ( 3 - الاقوال فى المسألة . . . فى المقيّد مجاز )
ج : مىفرمايد : در بحث قبلى گفتيم ، معروف است كه قدماى از اصحاب قائلند ؛ اسماء اجناس براى معانى مطلقه وضع شدهاند « 1 » بهگونهاى كه اطلاق قيد براى موضوع له اين اسماء بوده « 2 » و براى همين گفتهاند ؛ استعمال اين اسماء اجناس و به عبارت ديگر ،
هامش
( 1 ) - چنان كه در « فوائد » الاصول 2 / 564 ، 566 » و « نهاية الافكار 2 / 560 » از آنان نقل شده است .
( 2 ) - يعنى موضوع له اسماء اجناس مركب از ماهيّت و قيد اطلاق مىباشد .