باحد الاعتبارات الثّلاثة المتقدّمة : يعنى « به شرط شىء » ، « به شرط لا » و « لا به شرط قسمى » .
من احدها : ضمير در « احدها » به اعتبارات ثلاثة برمىگردد .
و لا معنى لاعتبارها : ضمير در « لاعتبارها » به ماهيّت برمىگردد .
لما تقدّم انّه ليس هو : ضمير در « انّه » و ضمير « هو » به « لا به شرط مقسمى » برگشته و عبارت « انّه الخ » در اصل « من انّه الخ » بوده و بيان براى ماء موصوله مىباشد .
بل هو مقسم لها : ضمير « هو » به لا به شرط مقسمى و ضمير در « لها » به اعتبارات ثلاثة يا به « تلك التعيّنات » كه همان اعتبارات ثلاثة بوده برمىگردد .
عن ذاتها الّذى لوحظت الماهيّة مقيسة اليه : ضمير در « ذاتها » به ماهيّت و ضمير در « اليه » به امر خارج برگشته و موصول « الّذى » با صلهء بعدش ، صفت براى « الامر الخارج » مىباشد .
لا يخلو امّا ان يكون : ضمير در « لا يخلو » و در « يكون » به غير يعنى امر خارج از ذات برمىگردد .
فان كان هو المحمول : ضمير در « هو » به غير برمىگردد .
بالقياس اليه : ضمير در « اليه » به غير برمىگردد .
الاعتبارين الآخرين : يعنى به شرط شىء و به شرط لا .
امّا اخذها به شرط شىء : ضمير در « اخذها » به ماهيّت برمىگردد .
فلا يصحّ ذلك دائما : مشاراليه « ذلك » اخذ ماهيّت به شرط شىء مىباشد .
لانّه يلزم الخ : ضمير در « لانّه » به معناى شأن مىباشد .
على انّ اخذ الخ : يعنى علاوه آنكه همانا . . . اين عبارت بيان دليل دوّم براى صحيح بودن
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 507
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٥٠٧