ذاتيّاتش برمىگردد .
1 - ان يكون الحكم الخ : يعنى « الصّورة الاولى ان يحكم الخ » .
و ذلك : مشاراليه « ذلك » حكم بر ماهيّت به حمل اوّلى مىباشد .
2 - ان يكون بالحمل الشّائع : يعنى « الصّورة الثّانية ان يكون الخ » ضمير در « يكون » به حكم برمىگردد .
و ذلك عند الحكم عليها ببعض ذاتيّاتها : مشاراليه « ذلك » حكم بر ماهيّت به حمل شايع بوده و ضماير مؤنّث به ماهيّت برمىگردد .
كالجنس وحده او الفصل وحده : ضمير در « وحده » اوّلى به جنس و در دوّمى به فصل برمىگردد .
و على كلتا الصّورتين : يعنى حمل بر ماهيّت به حمل اوّلى و به حمل شايع .
على ذاتيّاتها غير متجاوز فيه : ضمير در « ذاتيّاتها » به ماهيّت برگشته و ضمير در « فيه » به حمل برگشته و كلمه « غير » عطف به « مقصور » خبر « انّ » بوده و اضافه به بعدش شده است .
الى ما هو خارج عنها : ضمير « هو » به ماء موصوله به معناى قيد و ضمير در « عنها » به ماهيّت برمىگردد .
و هذا لا كلام فيه : ضمير در « فيه » به « هذا » كه مشاراليهاش نظر به ماهيّت در اين دو صورت مقصور به ذاتيّات بوده برمىگردد .
و على الثّانى فانّه الخ : ضمير در « فانّه » به معناى شأن بوده و مقصود از « الثّانى » حكم كردن بر ماهيّت در مقايسه با امر خارج از ذاتش مىباشد .
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 505
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٥٠٥