اين جهت بوده كه اين مسئله از مسائل جديدى است كه شيخ انصارى مؤسّس علم اصول جديد آن را مطرح كرده و بزرگان علما بعد از او در آن به اظهار نظر پرداختهاند . ما نيز به همين مقدار اكتفاء كرده و بيان نمىكنيم تفصيل آن قولى را كه مختار ما مىباشد تا از غرض وضع اين كتاب خارج نشويم .
اما به اختصار مىگوئيم : قولى را كه شيخ انصارى اختيار كردهاند يعنى جواز تمسّك به عامّ در شبههء مصداقيّه مخصّص لبى مطلقا سزاوار به اعتماد مىباشد ولى با تحرير و تقريرى غير از آنچه كه معروف از ايشان است . « 1 »
هامش
( 1 ) - مصنّف در ذيل اين عبارت فرمودهاند :
هر عامّى كه ظهور در عموم دارد بايد متضمّن دو ظهور باشد :
1 - ظهور در اينكه هيچ صفتى از صفات يا هر عنوانى از عناوين با حكم تنافى ندارد .
2 - ظهور در اينكه منافى نيز وجود ندارد . يعنى هم ظهور در عدم تنافى و هم ظهور در نبودن منافى دارد . بنابراين ، ظهور عموم « اكرم جيرانى » آن است ؛ هيچ صفت يا عنوانى كه منافى حكم به وجوب اكرام جيران بوده وجود ندارد مثل صفت عداوت يا فسق و مانند اين چنان كه معناى اين عموم نيز آن است كه در ميان همسايگان شخصى وجود ندارد كه داراى صفت يا عنوانى باشد كه تنافى با حكم به وجوب اكرام او داشته باشد . اين مطلب ، روشن بوده و غبارى برآن نيست .
در نتيجه ، وقتى بعد از انعقاد چنين ظهورى براى عامّ ، مخصّص لفظى منفصلى آمد ، مثلا در مثال گذشته گفته شد ؛ « لا تكرم الاعداء من جيرانى » . شكّى نيست اين مخصّص داراى دو ظهور مىباشد :
1 - صفت عداوت با وجوب اكرام تنافى دارد . 2 - در ميان همسايگان ، شخصى وجود دارد كه فعلا دشمن مولى بوده يا ممكن است كه دشمن باشد زيرا اگر در ميان همسايگان چنين معنايى وجود نداشت : تخصيص مولى لغو و بيهوده مىبود كه از مولاى حكيم محال است . بنابراين ، مخصّص لفظى مزاحم هر دو ظهور عامّ بوده و آن را از حجّيّت در هر دو ظهورش ساقط مىكند . پس وقتى شكّ كرديم