افادهء عموم مىكنند اگر الف و لامشان براى عهد نباشد . و فرقى بين استغراقشان در عموم به اين معنا كه حكم ، شامل همهء افراد مدخولشان به نحو استقلال و جداگانه و تكتك شده وجود ندارد . « 1 » ولى فرقى كه وجود دارد :
الف : افادهء عموم در اسم جنس جمع محلّاى به الف و لام به واسطهء وضع مىباشد . « 2 »
ب : افادهء عموم در مفرد محلّاى به الف و لام به واسطهء اطلاق و مقدّمات حكمت مىباشد . « 3 »
599 - توهّمى كه در فرق بين استغراق و عموم جمع با استغراق و عموم مفرد شده چيست ؟ ( و قد توهّم بعضهم . . . لا كلّ فرد )
ج : مىفرمايد : اين متوهّم مىفرمايد ؛ « 4 » معناى استغراق جمع محلّاى به الف و لام و هر جمعى مثل « اكرم جميع العلماء » استغراق به لحاظ مراتب جمع است نه استغراق به لحاظ افراد و يكىيكى . بنابراين ، عموم جمع ، شامل جماعت ، جماعت شده و كلام ذكر شده
هامش
( 1 ) - مثل « اكرم العالم « و « اكرم العلماء » عموم در هر دو به اين معناست كه تمامى افراد عالم ، وجوب اكرام داشته و در هر كلام نيز براى اتيان هر فرد ، امتثالى و براى عدم اتيان هر فرد ، عصيانى مىباشد .
البتّه اگر الف و لام در اين دو براى عهد يعنى اشاره به فرد يا افراد خاصّ نباشد .
( 2 ) - يعنى واضع ، لفظ جمع محلّاى به الف و لام مثل « العلماء » را براى عموم وضع كرده به دليل تبادر عموم از آن در اذهان اهل عرف و لسان عرب .
( 3 ) - مثلا دلالت « اكرم العالم » بر عموم به مقتضاى مقدّمات حكمت و اطلاق داشتن لفظ « العالم » مىباشد . يعنى گفته مىشود . چون مولى در مقام بيان بوده و قيدى در كلام نياورده و حال آنكه مىتوانسته بياورد ، بنابراين ، از لفظ « العالم » ارادهء اطلاق كرده است .
( 4 ) - مثل ميرزاى قمى در « قوانين الاصول 1 / 215 » .