همانند آن است كه گفته شود « اكرم جماعة جماعة » . پس موضوع حكم در « اكرم جميع العلماء » هر جماعتى از علماء به صورت جداجدا بوده و نه هر فردى از علماء . نتيجه آنكه با اكرام كردن يك شخص از علماء ، هيچ امتثالى صورت نمىگيرد . « 1 »
عموم جمع ، همانند عموم تثنيه مىباشد ، چنانچه استغراق در عموم تثنيه به ملاحظهء مصاديق تثنيه بوده و شامل هر دو تا ، دو تا مىشود . بنابراين ، اگر گفته شود : « اكرم كلّ عالمين » موضوع حكم عبارت از هر دو نفر از علماء بوده و نه هر فردى از علماء . نتيجه آنكه اگر يك نفر اكرام شود ، هيچ امتثالى صورت نگرفته است .
600 - به نظر مصنّف ، منشأ اين توهّم از چيست ؟ ( و منشأ هذا التّوهّم . . . تفيد عموم مدخولها )
ج : مىفرمايد : اين متوهّم فكر كرده است ؛ معناى جمع عبارت از جماعت است چنان كه گمان كرده معناى تثنيه نيز دو تا مىباشد . بعد گفته است ؛ وقتى الفاظ عموم بر جمع يا تثنيه داخل مىشوند افادهء عموم نسبت به مدخولشان را مىكنند . بنابراين ، در جمع ، دلالت مىكنند بر عموم معناى جمع كه عبارت از جماعت بوده يعنى جماعت ، جماعت و
هامش
( 1 ) - مثلا در « اكرم العلماء » اگر سى نفر عالم وجود دارد معناى عموم آن است كه همهء اين سى نفر را در گروههاى سه نفرى ، سه نفرى بايد اكرام كرد . بنابراين ، اگر سه نفر را اكرام كنيم ، يك امتثال انجام دادهايم و نه عصيان باقى است . براى امتثال همهء افراد بايد همه با هم اتيان شوند ولى اگر دو نفر را اكرام كرديم اصلا امتثالى صورت نگرفته است يا اگر پنج نفر اكرام شود فقط يك امتثال صورت گرفته است .