كلام بر دلالت تنبيه بوده و ضمير در « تفترق » به دلالت تنبيه و در « لانّها » و « عليها » به دلالت اقتضاء و در « صحّته » به كلام برمىگردد .
نذكر اهمّها : ضمير در « اهمّها » به موارد كثيره برمىگردد .
فنبّه عليه بذكر ما يلازمه : ضمير در « نبّه » به متكلّم و در « عليه » و ضمير مفعولى در « يلازمه » به امر و ضمير فاعلى در « يلازمه » به ماء موصوله به معناى معنا برمىگردد .
موعدا له لينبّهه : ضمير در « له » و ضمير فاعلى در « لينبّهه » به قائل و ضمير مفعولى در آن به مخاطب برمىگردد .
قد استيقظ من نومه : ضمير در « استيقظ » و در « نومه » به من موصوله برمىگردد .
حينئذ : يعنى « حين اذ طلعت الشّمس » .
و من هذا الباب : باب دلالت تنبيه .
لازم الفائدة : مقصود از « الفائدة » فايدهء خبر مىباشد .
انّه عالم بصومه : ضمير در « انّه » به متكلّم و در « صومه » به مخاطب برمىگردد .
كنّى به عن شىء آخر : ضمير در « به » به مراد و معناى حقيقى .
يفيد كونه علّة للحكم الخ : ضمير در « يفيد » به اقتران كلام و ضمير در « كونه » به شىء برمىگردد .
او عدم هذه الامور : كلمهء « عدم » عطف به « كونه » بوده يعنى « يفيد عدم هذه الامور » و مقصود از « هذه الامور » علّت ، شرط ، جزء و مانع بودن مىباشد .
او عدم كونه كذلك : ضمير در « كونه » به « ذلك الشّيء » برگشته و مقصود از « كذلك » يعنى علّت ، شرط ، مانع يا جزء بودن و كلمهء « عدم » عطف به « تنبيها » مىباشد . چنانچه مىتواند عطف بر « كون » نيز باشد كه در اين صورت مجرور خواهد بود .
مثاله : ضمير در « مثاله » به دوّم يا اقتران برمىگردد .
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 211
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٢١١