قولهم : ضمير در « قولهم » به اهل لسان و اعراب برمىگردد .
تتوقّف على طلب تمليكه اوّلا : ضمير در « تتوقّف » به صحّت اين كلام و ضمير در « تمليكه » به عبد و در « له » به طالب و خريدار برمىگردد .
لانّه لا عتق : ضمير در « لانّه » به معناى شأن مىباشد .
فانّ صحّته لغة تتوقّف : ضمير در صحّته « به قول شاعر و ضمير در تتوقّف » به « صحّته » برمىگردد .
خبرا للمبتدا : كلمهء « خبرا » تأويل به مشتقّ رفته و حال براى « راضون » و يا تمييز مىباشد .
لا يصحّ ان يكون خبرا : ضمير در « يكون » به مفرد برگشته و عبارت « ان يكون خبرا » تأويل به مفرد رفته و فاعل براى « لا يصحّ » و جملهء « لا يصحّ الخ » صفت براى كلمهء « مفرد » كه خبر براى « لانّ » بوده مىباشد .
ترجع الى الاخ : ضمير در « ترجع » به جميع دلالتهاى التزاميّه و مجازات برمىگردد .
معناه المجازىّ : ضمير در « معناه » به لفظ برمىگردد .
نقول له : ضمير در « له » به قائل برمىگردد .
هذا صحيح : مشاراليه « هذا » قول قائل مىباشد .
هو دلالة : ضمير « هو » به « مقصودنا » برمىگردد .
المحفوف بها الكلام : ضمير در « بها » به قرينه برگشته و كلمهء « المحفوف » صفت براى « القرينة » و كلمهء « الكلام » نايب فاعل براى « المحفوف » مىباشد .
عليه بتوسّط القرينة : ضمير در « عليه » به معناى مجازى برمىگردد .
لا يصدق او لا يصحّ بدونها و لا يفرق فيها : ضمير در « بدونها » و « فيها » به دلالت اقتضاء و ضمير در « يصدق » و « يصحّ » به كلام برمىگردد .
ان يكون لفظا مضمرا : ضمير در « يكون » به مقدّر برمىگردد .
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 201
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٢٠١