شرح ( پرسش و پاسخ )
551 - دوّمين كلمهاى كه دلالت بر حصر داشته چه بوده و آيا دلالت بر مفهوم مىكند ؟
( 2 - انّما و هى . . . و هذا واضح )
ج : مىفرمايد : كلمهء « انّما » بوده كه مثل « الّا » از ادات حصر مىباشد . اگر استعمال شود براى حصر حكمى در موضوعى ، دلالت خواهد داشت به دلالت التزامى بيّن بر منتفى بودن حكم از غير اين موضوع . « 1 » و دلالت انّما بر انتفاء ، روشن است . « 2 »
552 - سوّمين كلمهاى كه گفته شده براى حصر بوده چيست و در چه معنايى و به چند نحو استعمال مىشود ؟ ( 3 - بل و هى . . . وجوه ثلاثة )
ج : مىفرمايد : كلمهء « بل » براى اضراب بوده و در سه نحو اضراب استعمال مىشود . « 3 »
553 - نحوهء اوّل از استعمال بل در اضراب چگونه بوده و آيا مفيد مفهوم مىباشد ؟
هامش
( 1 ) - كلمهء « انّما » بر سر مبتدا و خبر داخل شده و مفيد حصر مبتدا در خبر يا موضوع در محمول خواهد بود . بديهى است وقتى مفيد حصر باشد به دلالت التزامى بين بالمعنى الاخصّ كه توضيحش گذشت ، دلالت بر مفهوم نيز خواهد داشت . مثلا در آيهء شريفهء« إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَ هُمْ راكِعُونَمائده / 55 » كلمهء « انّما » مبتدا و موضوع را كه مسئلهء ولايت بوده ، منحصر در خبر و محمول كه سه نفر باشند مىكند . يعنى ولايت ، مختصّ است به خداوند ، رسول اكرم ( ص ) و مؤمنينى كه در حال ركوع در نماز ، زكات مىدهند ، كه مقصود امير المؤمنين ( ع ) مىباشد .
مفهوم آيه چنين است : فرد ديگرى حقّ ولايت ندارد مگر اين سه نفر و يا كسانى كه از جانب آنان تعيين شوند .
( 2 ) - زيرا در كتابهاى ادبى آمده است كه « انّما » در واقع ، تجزيه و تحليل به « ماء نافيه » و « الّا » استثنائيه يعنى تجزيه به سلب و ايجاب مىشود . و واضح است ، مفهوم نيز هميشه با سلب و ايجاب همراه است . بنابراين ، آيهء شريفه در اصل ، چنين است « ما وليّكم الّا اللّه و رسوله و الّذين الخ » .
( 3 ) - يعنى كلمهء « بل » اگرچه براى اضراب و اعراض از مطلب قبلى بوده ولى در مقام استعمال به سه قسم استعمال مىشود .