557 - آيا اين هيئتها ، مفيد حصر مىباشند و ضابطهء مفهوم داشتنشان چيست ؟ ( هذه الهيئات . . . بالملازمة البيّنة )
ج : مىفرمايد : ظهور هيئتهايى كه ذكر شد ، در حصر بوده و اگر استفادهء حصر از آنها شود ، بديهى است كه مفهوم نيز دارند و جاى شكّ در آن نمىباشد . زيرا مفهوم داشتن ، لازمهء بيّن براى حصر است . خلاصه آنكه هر چيزى اعمّ از كلمه يا هيئت اگر دلالت بر حصر كند ، به دلالت التزامى بيّن دلالت بر مفهوم نيز خواهد داشت . « 1 »
هامش
عالم » ولى مسند ، محلّاى به الف و لام جنس شده و مقدّم شده و جاى مسند اليه مىنشيند . و به همين اعتبار است كه مصنّف فرموده است « تعريف مسند اليه به الف و لام جنس » . و گفته مىشود :
« العالم محمد » يعنى تنها محمد ، عالم است . البته بايد در اين مورد گفت ؛ اختصاص و حصر از باب تقديم شدن بوده و گرنه از باب الف و لام جنس محلّ اشكال بوده و مواردش مختلف است ، چنان كه صاحب كفايه در « كفاية الاصول 1 / 330 » فرمودهاند : وقتى مفيد حصر است كه يا الف و لامش براى استغراق باشد و يا اگر براى جنس بوده ، قرينهء خارجيّه دلالت بر مفيد حصر بودنش داشته باشد . مثل « الحمد للّه » و يا حمل در آن ، حمل ذاتى اوّلى باشد مثل « الانسان حيوان ناطق » .
( 1 ) - يعنى لازمهء عقلى اختصاص ، مفهوم داشتن حصر مىباشد . چنانچه توضيح ملازمهء بين به معنى الاخصّ گذشت .