مىباشد ، مثل « صمت النّهار الى اللّيل » « 1 » و بين اينكه غايت از جنس مغيّا نباشد ، پس غايت ، داخل در حكم مغيّا نخواهد بود ، مثل « كلّ شىء لك حلال حتّى تعلم انّه حرام بعينه » . « 2 »
ب : تفصيل « 3 » بين اينكه غايت بعد از « الى » واقع شود ، پس داخل در حكم مغيّا نخواهد بود ، مثل « أتمّوا الصّيام الى اللّيل » « 4 » و اينكه غايت بعد از « حتّى » واقع شود . پس داخل در حكم مغيّا خواهد بود . مثل « كل السّمكة حتّى راسها » . « 5 »
هامش
( 1 ) - نهار و ليل هر دو از جنس زمان مىباشند . و معنايش اين است كه روزهام را گرفتم تا زمانى كه روز به پايان رسيد .
( 2 ) - جنس مغيّا عبارت از حليّت و جنس غايت ، عبارت از حرمت مىباشد . يعنى حليّت شىء استمرار دارد تا زمانى كه علم به حرمت شىء پيدا شود و بعد از علم پيدا كردن ، ديگر استمرار نخواهد داشت .
( 3 ) - قائل به اين قول ، محقّق عراقى در « مقالات الاصول 1 / 415 » و ابن حاجب در « شرح كافيه 2 / 326 » مىباشد .
( 4 ) - « بقره / 187 » يعنى روزه را استمرار دهيد تا پايان روز و وارد شب نشويد . به عبارت ديگر با غروب شدن هوا ، افطار كنيد .
( 5 ) - يعنى واجب است ماهى را بخورى تا سرش . يعنى واجب است سر ماهى نيز خورده شود . و مثل « كلوا و اشربوا حتّى يتبيّن لكم الخيط الابيض من الخيط الاسود من الفجر بقره / 187 » .
البتّه شايد برگشت تفصيل دوّم به تفصيل اوّل باشد . يعنى قائلين به اين تفصيل مىخواهند بگويند ؛ استفادهء از « الى » وقتى است كه غايت از جنس مغيّا نبوده ، پس داخل در حكم مغيّا نمىباشد و استفاده از « حتّى » وقتى است كه غايت از جنس مغيّا بوده ، پس داخل در حكم مغيّا خواهد بود . چنانچه اقوال ديگرى نيز وجود دارد .
الف : مطلقا داخل نيست . اعمّ از اينكه با ادوات « الى » يا « حتى » بوده و اعمّ از اينكه غايت از جنس مغيّا باشد يا نباشد . امام خمينى « مناهج الوصول 2 / 224 » .
ب : مطلقا داخل است . شيخ در « مطارح الانظار / 185 » .