اصوليّون در اين جملات غائيّه از دو جهت اختلاف وجود دارد . « 1 »
534 - جهت اوّل اختلاف در جملات غائيّه چيست ؟ ( الجهة الاولى . . . و حكما ؟ على اقوال )
ج : مىفرمايد : جهت اوّل اختلاف در جملات غائيّه آن است كه آيا غايت نيز در حكم منطوق يعنى حكمى كه براى مغيّا بوده داخل مىباشد يا نه ؟ به عبارت ديگر ، اختلاف كردهاند ؛ غايت كه عبارت است از كلمهاى كه بعد از ادوات « الى » و « حتّى » بوده آيا داخل در حكم مغيّا مىباشد و يا خارج از حكم مغيّا بوده و غايت ، منتهاى موضوعى يا حكمى مغيّا مىباشد ؟ « 2 » اقوالى وجود دارد .
535 - اقوال در داخل بودن غايت در حكم مغيّا چه بوده و نظر مصنّف چيست ؟ ( منها :
التفصيل بين كونها . . . الحافّة بالكلام )
ج : اقوال ، عبارت است از :
الف : تفصيل « 3 » بين اينكه غايت از جنس مغيّا باشد ، پس غايت ، داخل در حكم مغيّا
هامش
( 1 ) - بحث در جملات غائيّه از دو جهت مىباشد : الف : از جهت ادبى . ب : از جهت اصولى .
( 2 ) - بحث از جهت ادبى : يعنى غايت در جملات غائيّه آيا داخل در حكم منطوقى مغيّا مىباشد يا نه ؟
مثلا در جمله « صم النّهار الى الليل » وجوب روزه كه شامل روز بوده ، آيا شامل خود شب هم مىشود ، به اين معنا كه روزه را از طلوع فجر بايد گرفت و ادامه داد تا غروب شده و وارد اوايل شب نيز شد و بعد افطار كرد اگر غايت يعنى « اللّيل » داخل در حكم مغيّا يعنى وجوب صوم باشد ؟ يا واجب است روزه را از طلوع فجر گرفت و تا غروب ادامه داد . يعنى تا وقتى كه صدق « نهار » نشود . لازم نيست اوّل شب را نيز دربر گيرد . در اين صورت غايت يعنى « ليل » انتهاى مغيّا را از نظر موضوع و حكم بيان مىكند . يعنى مىگويد : مغيّا عبارت است از نهارى كه آخرش ، اوّل شب بوده و وجوب صوم تا پايان نهار مىباشد .
( 3 ) - ابن حاجب اين قول را در « شرح كافيه 2 / 326 » به اندلسى نسبت داده است .