ج : قرينهاى مبنى بر دلالت جملهء وصفيّه بر مفهوم يا عدم مفهوم وجود نداشته و جملهء وصفيّه مجرّد از قرينهء خاصّه مىباشد . « 1 »
524 - كدام صورت مورد اختلاف و نزاع بوده و چند قول در آن مىباشد و نظر مصنّف چيست ؟ ( و انّما الخلاف . . . و هو عدم المفهوم )
ج : مىفرمايد : دو صورتى كه قرينه وجود دارد از محلّ نزاع خارج بوده و اختلاف در جايى است كه قضاياى وصفيّه ، خالى از قرينه باشد . « 2 » در اين صورت است كه اصوليّون اختلاف كردهاند در اينكه آيا صرف مقيّد شدن به وصف ، دلالت بر مفهوم دارد . يعنى دلالت بر انتفاى حكم موصوف به هنگام انتفاى وصف دارد يا دلالت بر مفهوم ندارد ؟ مثل اختلاف در مقيّد كردن به شرط . « 3 »
در مسئله دو قول وجود دارد :
هامش
ثانيا : حكمت حرمت ازدواج شوهر مادرانشان با اين دختران از آن جهت است كه اين دختران همچون دختران خود آن مرد مىباشند كه در دامان او تربيت مىشوند .
( 1 ) - مثل « فى سائمة الغنم زكات » كه قرينهاى بر دلالت يا عدم دلالت بر مفهوم وجود ندارد .
( 2 ) - زيرا كسانى كه قائل به عدم مفهوم وصف هستند ، منكر اين نيستند كه جملهء وصفيّه با وجود قرينه ، دلالت بر مفهوم داشته باشد . چنانچه كسانى كه قائل به مفهوم براى وصف هستند ، منكر اين نيستند كه جملهء وصفيّه با وجود قرينه ، دلالت بر مفهوم نداشته باشد . زيرا قائلين به مفهوم وصف مىگويند ؛ جملهء وصفيّه ، وقتى كه مجرّد از قرينه باشد ، دلالت بر عليّت منحصره بودن وصف براى حكم داشته كه مفيد مفهوم مىباشد . مخالفين مفهوم وصف مىگويند ، جملهء وصفيّه وقتى كه مجرّد از قرينه باشد ، دلالت بر عليّت منحصره بودن وصف براى حكم نداشته تا مفيد مفهوم باشد .
( 3 ) - يعنى در مفهوم شرط نيز نزاع در اين بود كه آيا شرط ، علّت منحصره براى حكم در جزاء بوده تا مفيد مفهوم باشد يا علّت منحصره براى حكم در جزاء نبوده و مفيد مفهوم نمىباشد .