صورت گرفته كه باطل است .
قوله : « ثم انه . . . » .
[ دليل سوّم بر امكان اجتماع ]
دليل بر امكان اجتماع :
صغرى : اگر اجتماع وجوب و حرمت در شىء واحد ممكن نباشد ، لازمهاش اين است كه نظير اجتماع وجوب و حرمت در شرع مقدس واقع نشود .
توضيح : مرحوم مصنف در مقدمهى اول از چهار مقدمهاى كه براى دليل خود بر امتناع ذكر كردند فرمودند : هر حكمى از احكام خمسه با بقيهى احكام تضاد دارد .
اينطور نيست كه بين احكام ، فقط بين وجوب و حرمت تضاد باشد . بنابراين اگر اجتماع وجوب و حرمت ممكن نباشد بايد اجتماع غير وجوب و حرمت ( مثل وجوب و كراهت ، وجوب و استحباب ، استحباب و كراهت و . . . ) هم ممكن نباشد و در شريعت واقع نشود . به بيان ديگر اگر تعدد عنوان در باب اجتماع وجوب و حرمت در رفع مشكلهى اجتماع ضدين نافع نباشد پس بايد در اجتماع غير وجوب و حرمت هم نافع نباشد و بايد اجتماع غير وجوب و حرمت هم ممكن نباشد و در شرع واقع نشود .
كبرى : ولى نظير اجتماع وجوب و حرمت در شرع مقدس واقع شده است .
توضيح : در شرع مقدس اجتماع وجوب و كراهت ، وجوب و استحباب ، وجوب و اباحه ، استحباب و اباحه ، استحباب و استحباب « 1 » ، كراهت و استحباب و . . . واقع شده است . امثله به ترتيب ، صلوة واجب در حمام ، صلوة واجب در مسجد ، صلوة واجب در دار ، صلوة نافله در دار ، صلوة نافله در مسجد ، صلوة نافله در حمام « 2 » .
نتيجه : پس اجتماع وجوب و حرمت در شىء واحد ممكن است . بمناط اينكه انّ وقوع شىء فى الخارج ادل دليل على امكانه و جوازه .
جواب اول مصنف :
بعد از اينكه برهان عقلى بر امتناع اجتماع قائم شد ، بايد اين موارد را كه ظهور در اجتماع حكمين دارد توجيه نمود .
هامش
( 1 ) - اين مورد از باب اجتماع مثلين است و اجتماع مثلين مثل اجتماع ضدين استحاله دارد .
( 2 ) - از جمله مثالهاى مصنف ، صوم در سفر است . ر ك : محاضرات ، ج 4 ، ص 306 .