انجام گيرد . چون عمل به اينگونه واجبات بايد در اوقات خاصى انجام شود ، لذا به واجبات موقّته مشهورند . طبعا مقدمات اين واجبات را مقدمات مفوّته نامند . در نتيجه لازم است يك زائر ايرانى براى عمل حج در ايام خاص گذرنامه گرفته ، طى طريق كند . بديهى است با ترك اين مقدمات عمل حج ترك خواهد شد . به همين دليل به گرفتن گذرنامه و طى طريق « مقدمات مفوته » گويند . از نظر عقلى ترديدى در وجوب مقدمهء مفوته نيست . چون ترك آن موجب ترك واجب است .
458 . مقدمهء مقارن
مقدمه از نظر زمان به مقدمهء متأخر ، متقدم و مقارن تقسيم مىشود . مقدمهء مقارن مقدمهاى است كه همزمان با ذى المقدمه بهوجود مىآيد . مثل بلوغ و عقل و قدرت نسبت به وجوب نماز و روزه ، و مثل طهارت نسبت به نماز . « 1 »
459 . مقدمهء موصله و غير موصله « 2 »
برخى علىرغم اينكه معتقدند وجوب مقدمه وجوب غيرى است ، و از وجوب ذى المقدمه كه وجوبى است نفسى گرفته شده ، درباره چگونگى وجوب مقدمه اختلاف نظر دارند . 1 . صاحب معالم معتقد است : وجوب مقدمهء وجوب غيرى است ، زيرا وجوب مقدمه مشروط است به اينكه شخصى قصد بهجا آوردن ذى المقدمه را داشته باشد . بنابراين با دخول وقت ، نماز بر مكلّف واجب مىشود . اما وجوب مقدمات زمانى است كه قصد خواندن نماز را داشته باشد . « 3 » اين يك توجيه از مقدمه موصله است . 2 . شيخ انصارى مىگويد : وجوب مقدمهء مشروط نبوده ، بلكه مطلق است منتهى قصد وصول به ذى المقدمه شرط واجب است . يعنى مقدمه زمانى واجب غيرى مىشود كه مقصود به آن توصل به ذى المقدمه باشد . پس بنا بر عقيدهء صاحب معالم قصد وصول شرط وجوب است ، ولى بنا بر ديدگاه شيخ انصارى شرط واجب است . بنابراين هرگاه نذر كرده باشد زمانى كه وجوب غيرى متوجه او بشود ، 500 تومان صدقه بدهد . در صورتى كه وقت نماز داخل شود و او تصميم بر اداء نماز نداشته باشد ، در آن صورت بنا بر قول اول چون وجوب غيرى متوجه او نشده است ، بنابراين دادن صدقه بر او واجب نيست . ولى بنا بر قول دوم چون وجوب غيرى تحقق پيدا كرد ، ( گرچه واجب غيرى تحقق پيدا نكرده است ) در نتيجه پرداختن صدقه بر او واجب است . « 4 » 3 .
صاحب فصول مىگويد : وجوب مقدمه مطلق است ، اما واجب مشروط است به ترتب ذى المقدمه برآن ، اعم از آنكه با انجام دادن مقدمه قصد وصول به ذى المقدمه بكند يا نكند .
بنابراين حتّى اگر پيراهن نجس خود را شستشو دهد بدون آنكه قصد نماز خواندن داشته باشد ، اما
هامش
( 1 ) . نهاية الاصول ، ص 158 .
( 2 ) . نهاية الاصول ، ص 192 ؛ اصطلاحات الاصول ، « المقدمه » .
( 3 ) . معالم الدين فى الاصول ، ص 61 .
( 4 ) . اصطلاحات الاصول ، « المقدمه » .