قاعده تسامح ثابت مىشود فقط ثواب است يا ديگر آثارى كه بر ساير مستحبات بار مىشود بهوسيلهء اين قاعده نيز ثابت مىشود ؟ بنابراين اگر نذر كرده باشد كه عمل مستحبىاى را انجام دهد يا وصيّت كند بخشى از اموالش در امور مستحبى خرج گردد ، آيا اگر استحبابى بهوسيلهء تسامح ثابت شد عمل به آن وفا به نذر بوده و يا مىشود وصيّت را اجراء كرد يا خير ؟ و يا اگر در روايت ضعيفى آمده باشد در روز عيد نوروز وضو مستحب است ، و شخصى بهدليل همان روايت وضو بگيرد آيا مىشود با آن وضو نماز بخواند ؟ بنا بر قول كسانى كه قائل به تسامح در ادلهء سنن هستند جواب مثبت است . بر خلاف نظر منكرين .
353 . قاعدهء تعيين
به مبحث « اصالة التعيين » رجوع شود .
354 . قاعدهء درء
اسلام همواره مسلمانان و بهويژه حاكمان را از اينكه خون بىگناهى بر زمين ريخته شود و يا حرمت و آبروى انسانى به ستم مورد تعرض قرار گيرد برحذر داشته و بر « عصمت خون » و حرمت « عرض و ناموس » اصرار داشته و فرياد برآورده است : « تا سرحد امكان از مسلمانان حدود را برداشته و مجازاتها را متوقّف كنيد و اگر راهى براى خلاصى آنان وجود دارد رهايشان كنيد زيرا اگر امام مسلمين در عفو و بخشش راه خطا و اشتباه بپيمايد بهتر است از اينكه در مجازات و عقوبت اشتباه كند » . « 1 »
به ديگر بيان « اشتباه در عفو » بر « اشتباه در كيفر » ترجيح دارد . گرچه حدود تعطيلبردار نيست زيرا پيامبر اكرم اسلام فرموده است : به مجازات رساندن مجرم براى خدا در روى زمين از بارانى كه چهل شبانهروز ( بر زمين عطشناك ) ببارد سودمندتر و برتر است ! « 2 »
زيرا به كيفر رساندن بدكاران هرگاه عادلانه و از روى قطع و يقين باشد در احياى جامعه همانند بارش باران در بيابانهاى تشنه باعث طراوت و سرسبزى و بارور شدن جامعه خواهد بود بهخلاف آنكه اجراى حدّ از روى شك و ترديد و ظن و گمان به همراه ظلم و بيداد صورت پذيرد .
بر همين اساس قاعدهء درء بين مسلمانان اعم از اماميه و اهل سنّت جايگاه ويژه دارد كه برگرفته از كلام پيامبر اكرم اسلام است كه فرمود : « ادرءوا الحدود بالشبهات » « 3 » با شبهات حدود را دفع كنيد .
هامش
( 1 ) . ترمذى ، سنن الجامع الصحيح و هو السنن الترمذى ، ج 4 كتاب الحدود ، ص 33 ، حديث 1424 قال رسول الله ( ص ) :
« ادرءوا الحدود عن المسلمين ما استطعتم فان كان له مخرج فخلّوا سبيله ، فانّ الامام ان يخطى فى العفو خير من ان يخطى فى العقوبة . »
( 2 ) . عاملى ، شيخ حرّ ، وسائل الشيعة الى تحصيل الشريعة ، ج 18 ، كتاب الحدود و التعزيرات ، ص 308 ، حديث 5 « و حدّ يقام لله فى الارض افضل من مطر اربعين صباحا » .
( 3 ) . عاملى ، شيخ حرّ ، وسائل الشيعة الى تحصيل الشريعة ، ج 18 باب 24 ، ابواب مقدمات حدود حديث 4 .