است يا نماز جمعه ؟ در چنين شبههاى تعدادى از علما قائل به احتياطاند ، و بعضى هم مخالفت احتمالى را جايز دانستهاند . در نتيجه انجام دادن يكى از آن دو را مجزى « 1 » مىدانند . به مبحث « علم اجمالى » رجوع شود .
268 . شبههء موضوعيه
هرگاه مفهوم چيزى مورد ترديد نباشد اما موضوع خارجى آن مورد شك و ترديد باشد ، به آن شبهه موضوعيه گويند . مثلا در مورد مايع موجود شك مىكنيم آيا شراب است يا سركه ؟ يعنى مفهوم شراب و سركه مشخص است اما در اين مايع موجود كه پيش رو داريم ترديد مىكنيم . به مبحث « اصالت البراءة » رجوع شود .
269 . شبههء وجوبيه
هرگاه شك و ترديد در وجوب و عدم وجوب چيزى باشد به آن شبههء وجوبيه گويند . مثلا آيا اوّل هر خواندن دعا واجب است يا خير ؟ به مبحث « اصالة البراءة » رجوع شود .
270 . شكّ
شك در لغت مقابل علم است ، اما در اصطلاح برابرى دو طرف انديشه است . به ديگر سخن جايى كه مسألهاى مطرح باشد ، و ذهن بين دو يا چند احتمال قرار گيرد ، بهگونهاى كه ذهن به طرف يكى از احتمالات گرايش پيدا نكند ، مىگويند شك دارد . پس شك به اين معنى در مقابل قطع و ظنّ ( علم و گمان ) است ، زيرا قطع در موردى است كه احتمال خلاف در آن منتفى باشد ، بهخلاف ظنّ كه احتمال خلاف در آن منتفى نيست بلكه گرايش و رجحان به يك طرف است . شك موضوع « اصول عمليه » است . به مبحث « اصول عمليه » رجوع شود .
براى شك تقسيماتى ذكر شده است : الف . شك سارى - شك طارى ؛ ب . شك بدوى - شك مقرون به علم اجمالى ؛ ج . شك سببى - شك مسبّبى ؛ د . شك در مقتضى - شك در رافع ؛ هريك از اين اقسام را بهترتيب الفبا بيابيد .
271 . شكّ بدوى
به مبحث « شبههء بدويه » رجوع شود .
هامش
( 1 ) . اصطلاحات الاصول ، « الشبهة البدوية » .