اقسام شبهه بدويه
شبهه بدويه بر شش قسم « 1 » است : 1 . شبهه بدويه وجوبيه حكميه . مثال : شك در اينكه آيا موقع ديدن ماه خواندن دعا واجب است يا خير ؟ 2 . شبهه بدويه وجوبيه موضوعى . مثال : مىدانيم احترام عالم لازم است اما شك داريم آيا شخص حاضر عالم است يا خير ؟ 3 . شبهه بدويه تحريميه حكميه .
مثال : ليوانى پر از مايع است ، ترديد دارم آيا نوشيدن آن حرام است يا خير ؟ 4 . شبهه بدويه تحريميه موضوعيه . مثال : مايعى را حاضر كردند ترديد دارم آيا خمر است يا خير ؟ 5 . شبهه بدويه حكميه در اقلّ و اكثر . مثال : شك دارم آيا خواندن سوره در نماز واجب است يا خير ؟ 6 . شبهه بدويه موضوعيه در اقل و اكثر . مثال : مىدانم كه در موقع اقامهء نماز پوشيدن مواضعى از بدن لازم است ، و من قسمتى از بدن را پوشاندهام اما شك دارم آيا با همين مقدار پوشش محقّق شده است يا خير ؟
تكليف در شبههء بدويه چيست ؟
آنچه بين علما شهرت دارد ، اين است كه در شبهه بدويه برائت جارى مىگردد . اما اخبارىها در شبهه بدويه وجوبيه قائل به برائت ، و در تحريميه قائل به احتياط هستند . به مبحث « اصالة البراءة » رجوع شود .
261 . شبههء تحريميه
اگر ترديد در حرمت چيزى باشد به آن شبهه تحريميه گويند . مثلا آيا سيگار كشيدن حرام است يا خير ؟ به مبحث « اصالة البراءة » رجوع شود .
262 . شبههء حكميه
در جايى كه انسان به اصل تكليف و حكم ترديد داشته باشد به آن شبهه حكميه گويند . مثال : آيا كشيدن سيگار چه حكمى دارد ؟ چون در اصل تكليف ترديد داريم به آن شبهه حكميه نام دادهاند . در شبهه تحريميه ترديد در نوع حكم است ، ولى در شبهه حكميه شك و ترديد در اصل تكليف است به ديگر سخن در آنجا ترديد در مكلّف به و در اينجا در تكليف است . به مبحث « اصالة البراءة » رجوع شود .
263 . شبههء غير محصوره
به مبحث « شبههء محصوره » رجوع شود .
هامش
( 1 ) . اصطلاحات الاصول ، « شبهه البدوية » .