211 . خبر حسن
خبرى كه تمام راويان آنها امامى و ممدوح باشند ، ( بدون آنكه تصريح به عدالت آنها شده ، و يا مذمتى شده باشند . ) و يا فردى از آنها امامى ممدوح اما غير موثق بوده ، و لو بقيه همگى امامى عادل باشند ، به آن « خبر حسن » گويند . « 1 »
212 . خبر صحيح
خبرى كه تمام راويان آن امامى عادل باشند ، خبر صحيح نام دارد . اگرچه بعضى « ضابط » بودن را هم اضافه كردهاند . خبر صحيح يا اعلى است ، و يا اوسط و يا ادنى . خبر صحيح اعلايى خبرى است كه امامى و عادل بودن تمام راويان را با علم يا شهادت دو نفر عادل ، يا بعضى از آنها را با علم و بعضى را با شهادت دو عادل يافته باشيم ، و اما اگر امامى و عادل بودن همه و يا بعضى را بهوسيلهء شهادت يك عادل به دست آورده باشيم ، به آن « صحيح اوسط » گويند . همان گونه كه اگر امامى و عادل بودن همه و يا بعضى را با ظن اجتهادى به دست بياوريم ، به آن « صحيح ادنى » گويند . « 2 »
213 . خبر ضعيف
خبرى كه تمام يا بعضى از راويان آن به جهت فسق در عقيده يا عمل و يا هر دو مورد جرح و مذمت قرار گرفته باشند ، « خبر ضعيف » ناميده مىشود . « 3 »
انواع خبر ضعيف عبارتند از : 1 . مرسل ؛ 2 . منقطع ؛ 3 . معضل ؛ 4 . مدلّس ؛ 5 . معلّل ؛ 6 . مضطرب ؛ 7 . مقلوب ؛ 8 . شاذّ ؛ 9 . منكر ؛ 10 . متروك « 4 » .
214 . خبر متواتر « 5 »
تواتر در لغت بهمعناى يكى پس از ديگرى است . در قرآن آمده : « ما رسولان را يكى پس از ديگرى فرستاديم » « 6 » و در اصطلاح به خبر عدهاى گويند كه تبانى و توافق آنان بر كذب محال بوده ، و از قول آنان علم حاصل شود .
در چه صورتى خبر متواتر مفيد علم است ؟
علماء دو شرط براى شنونده و سامع ، و چهار شرط براى راويان و مخبرين به شرح زير ذكر كردهاند :
1 . شنونده نبايد عالم به مضمون خبر باشد . 2 . شنونده بايد خالى الذهن باشد ، نه آنكه مضمون خبر
هامش
( 1 ) . ضياء الدراية ، ص 23 .
( 2 ) . مأخذ پيشين ، ص 21 .
( 3 ) . مأخذ پيشين ، ص 25 .
( 4 ) . علوم حديث و اصطلاحات ، ص 127 .
( 5 ) . ضياء الدراية ، ص 15 .
( 6 ) .« ثُمَّ أَرْسَلْنا رُسُلَنا تَتْرا . »سورهء مباركهء مؤمنون ، آيهء 44 .