و بعلاوه فاء در فكقولهم و در فان اتفقتا بيهوده خواهد بود و نيز اذا بدون جواب خواهد ماند و از جهت معنى بخاطر آنكه در عبارت مصنف تكرار مىشود زيرا تقسيم موارد فصل و وصل را فهميده بوديم و اينك منتظر شرح و تفصيل آن هستيم . در صورتى كه اگر امّا بكسر باشد باز هم نيز در مقام تقسيم خواهيم بود .
فاذا اتفقتا : موارد توسط دو جمله بين كمال انقطاع و كمال انفصال را مصنف باينگونه بيان مينمايد : 1 - دو جمله لفظا و معنا اخبارى . 2 - لفظا و معنا انشائى . 3 - دو جمله معنا انشائى امّا لفظا هر دو اخبارى . 4 - دو جمله معنا انشائى و لفظا اولى انشائى و دومى اخبارى . 5 - برعكس اين قسم . 6 - دو جمله معنا اخبارى ولى لفظا اولى اخبارى دوّمى انشائى . 7 - برعكس اين قسم . 8 - دو جمله معنا اخبارى و لفظا هردو انشائى .
از اين اقسام فقط مصنف 4 مثال آورده و چون مثال اول و دوم بيك قسم برگشت دارد پس رويهم براى سه قسم مثال آورده : اول آنكه لفظا و معنا خبريّه باشند مانند :
« يُخادِعُونَ اللَّهَ وَ هُوَ خادِعُهُمْ »
كه اولى فعليه و دومى اسميه است . دوم آنكه هردو لفظا و معنا خبريّه و اسميّه مانند
« إِنَّ الْأَبْرارَ . . . » . *
سوم آنكه لفظا و معنا هردو انشائيّه مانند
« كُلُوا وَ اشْرَبُوا وَ لا تُسْرِفُوا »
كه يكى امر است و ديگرى نهى .
چهارم آنكه اول اخبارى و دوم انشائى و هردو در معنى انشائى مانند :
« وَ إِذْ أَخَذْنا مِيثاقَ بَنِي إِسْرائِيلَ . . . »
جمله اوّل
« لا تَعْبُدُونَ »
اخبارى است بمعنى « لا تعبدوا » جمله دوم « قولوا » انشائى . اين مثال از جهت ديگرى نيز شاهد است كه با اين احتمال مصنف براى چهار