لازمهاش بردن رنجها و سختىها است . « خمول » بمعنى عدم سيادت است . شعر دوم نسبت به اول اطناب دارد . و شعر اول علاوه بر ايجاز داراى تشبيه زيبا و رسائى است كه در بيت دوم نيست .
و يقرب منه : مصنف درصدد مقايسه كلام خداوند تبارك و تعالى با شعر « سمؤل بن عاديا » است كه قبل از بعثت از دنيا رفته . حماسّى بكسر اول و تشديد سين منسوب بحماسه است . حماسه بمعنى شجاعت است .
كلام خداوند آيه
« لا يُسْئَلُ عَمَّا يَفْعَلُ وَ هُمْ يُسْئَلُونَ »
است . يعنى خداوند از آنچه انجام ميدهد سئوال نميشود ولى مردم سئوال ميشوند .
شعر « و ننكر ان شئنا . . . » است يعنى ما نسبت بمردم قول آنها را انكار مينمائيم ولى مردم نسبت بما نمىتوانند انكار سخن و كلام ما نمايند .
و انّما قال يقرب : مصنف در مقام مقايسه آيه و شعر « يقرب » گفت براى آنكه بفهماند كلام خدا را با هيچ كلامى نميتوان مقايسه نمود مگر بطور تخمين و تقريب آيه نسبت به شعر ايجاز دارد زيرا آيه شامل هرفعلى مىشود چون « عما يفعل » فرموده « ما » عام است ولى شعر فقط « قول » را بيان كرده .
پس آيه و شعر در اصل معنى مساوى نيستند بلكه كلام خداوند برتر و بالاتر است .
تمّ الفنّ الاول : فنّ اول كه در علم معانى است اينجا بپايان رسيد . شارح از خداوند تبارك و تعالى درخواست هدايت و راهنمائى براى اتمام دو فنّ ديگر را دارد .
بتوفيق و عنايات الهى اين جلد كه شامل پنج باب از ابواب علم معانى است در ساعت 2 بامداد شب جمعه 8 / 1 / 64 در بلده طيّبه قم باتمام رسيد .
و نسئله التوفيق لإتمام الفنين الآخرين و الحمد للّه ربّ العالمين و صلّى اللّه على محمّد و آله اجمعين و السّلام علينا و على عباد اللّه الصالحين . احمد امين شيرازى