اخبار و آثار معتّز تلازم دارد . و گويا اخبار و آثار او به حدى رسيده كه ديدن ، يعنى ديدن آثار او . و شنيدن ، يعنى شنيدن اخبار او .
فذكر الملزوم . . . : شاعر ذكر ملزوم نموده كه مطلق رؤيت و سماع است و اراده لازم كرده كه رؤيت آثار و نيكوئيها و شنيدن اخبار معتز است چنان كه در بحث كنايه خواهد آمد عقيده مصنف در باب كنايه ذكر ملزوم و اراده لازم است مانند « زيد طويل النجاد » كه منظور طول قامت است .
[ ترك مفعول ]
ففى ترك المفعول : فايده نياورد مفعول در اين شعر ابراز عموم و شمول است و چنين مىفهماند كه تلازم است بين مطلق رؤيت و رؤيت آثار معتّز و مطلق شنيدن و شنيدن اخبار معتز . و معلوم است كه اگر مفعول بهر كلمه و لفظى ذكر شود اين معنى را با اين لطافت نمىفهماند . و همچنين اگر در تقدير گرفته شود نيز نخواهد فهماند زيرا « المقدّر كالمذكور » .
و الا اى و ان لم : اين عبارت مربوط است بعبارت مصنف كه گفت فالغرض ان كان اثباته . . . يعنى غرض از حذف مفعول اين نيست كه نسيا منسيا باشد . بلكه غرض از حذف اينست كه در نيّت گرفته شود و باصطلاح نويا منويّا گردد . در اين صورت مىبايست مفعول را بحسب قرائن در نيّت گرفت يعنى اگر مدلول قرائن ، عام باشد مفعول تقديرى نيز عام است و اگر دلالت قرائن خاصّ است مفعول تقديرى نيز خاصّ است .
و لمّا وجب : هرگاه مفعول را در تقدير بگيريم معلوم مىشود كه در معنى منظور شده پس بايد براى حذف آن در لفظ نكته و جهتى باشد .