تخطي إلى المحتوى الرئيسي

آئين بلاغت ( شرح مختصر المعانى ) ( فارسى ) — صفحة 14

مساهمون:

ص١٤
و لبعضهم : براى بعضى كه منظور ، شارح خلخالى است در اين مقام يعنى بحث حذف مفعول و بحث « بالطريق المذكور » در عبارت مفتاح و ارتباط آن با بحث الف و لام استغراق . توهّمات و خيالات فاسدى است خيالات فاسده را شارح خلخالى از شارح علامه گرفته . شارح علّامه در شرح مفتاح العلوم سكاكى عبارت « بالطريق المذكور » را مربوط به بحث حصر دانسته چنان كه در مطوّل بطور مفصّل بيان كرده است .

[ فعل متعدى نازل منزله لازم ]

و الاوّل : فعل متعدى كه بدون مفعول مىآمد دو قسم بود . قسم اول آن بود كه فعل متعدى نازل منزله لازم ، كنايه از فعلى باشد كه مربوط بمفعول مخصوصى است مانند شعر ابو عباده بحترى . بضم باء و سكون حاء و فتح تاء منسوب به قبيله بحتر در مدح معتزّ باللّه كه ضمنا تعريض به برادر معتزّ يعنى مستعين باللّه دارد . شجو حسّاده و غيظ عداة . . . شاهد بر دو فعل « يرى » و « يسمع » است كه بدون مفعول آمده ولى كنايه از فعلى است كه مربوط بفعل خاصّى است يعنى . « يرى محاسنه » و « يسمع اخباره » . شجو بمعنى حزن است . يعنى محزون شدن حسودان معتّز و غضب دشمنان معتّز ديدن بيننده . نيكىها و شنيدن شنونده . اخبار نيكىهاى اوست . منظور از حسودان و دشمنان ، مستعين باللّه و طرفداران اوست . با دعاء الملازمة : علت اينكه فعل متعدى را نازل منزله لازم قرار مىدهيم و سپس آن فعل كنايه مىشود از فعلى كه داراى مفعول خاص است . ادعاء ملازمه بين آن فعل و مفعول خاص است يعنى شاعر چنين ادّعى مىكند كه مطلق ديدن و شنيدن با ديدن و شنيدن
آئين بلاغت ( شرح مختصر المعانى ) ( فارسى ) — صفحة 14 | احمد امين شيرازى