و اگر نه حذف آن لغو خواهد شد مصنف درصدد بيان نكات حذف مفعول است .
مقدمهاى كه مصنف براى باب متعلقات ذكر نموده بود اينجا باتمام مىرسد .
[ نكات حذف مفعول ]
ثم الحذف للبيان بعد الابهام : يكى از نكات حذف مفعول بيان بعد الابهام است با اين شرائط .
1 - از فعلهائى مانند « شاء ، اراد ، عزم ، و قصد » بايد حذف نمود نه از هرفعلى .
2 - اين افعال مىبايست فعل شرط براى اداتى مانند « ان ولو » قرار بگيرند .
3 - مفعول عجيب و غريب نباشد زيرا اگر چنين باشد حذف نمىشود . مثال اين قسمت
« فَلَوْ شاءَ لَهَداكُمْ أَجْمَعِينَ » *
است مفعول « هدايتكم » بوده كه حذف شده يعنى اگر خداوند مىخواست هدايت شما را ، هدايت مىفرمود . مفعول غريب و عجيب نيست و بيان بعد از ابهام دارد . زيرا وقتى مىگوئيم
« فَلَوْ شاءَ » *
مخاطب مىفهمد كه معنى ناتمام است و احتياج به مفعول است پس اين كلامى است مبهم ولى وقتى جواب شرط آمد از اين جواب مفعول فهميده مىشود و آن ابهام بر طرف مىگردد . و اين « اوقع » در نفس است .
اگر تعلق فعل مشيّت به مفعول عجيب باشد بايد ذكر شود . زيرا اگر حذف گردد از جواب شرط فهميده نمىشود مانند « فلو شئت ان ابكى . . . » مفعول كه « ان ابكى » است ذكر شده به جهت آنكه بكاء دم است . و بكاء دم عجيب و غريب است . معمولا وقتى بكاء گفته