عالى طواف : بلند پرواز .
مقطع : نهايت جسم و آن جا كه ابعاد آن بريده مىشود و سپرى مىگردد ، پايان و آخر .
اين ابيات ، تفسير حديث ذيل است : يا على إذا تقرب الناس الى خالقهم فى ابواب البر فتقرب إليه بانواع العقل تسبقهم بالدرجات و الزلفى عند الناس و عند اللَّه فى الآخرة . ( اى على چون مردم به آفريدگار خود از راههاى نيكو كارى تقرب جويند ، تو از راههاى گوناگون عقل و دانايى نزديكى جوى تا از ايشان بپايه و نزديكى پيش تر آيى در نزد مردم بدين جهان و در پيشگاه خداى تعالى بدان جهان . ) احاديث مثنوى ، انتشارات دانشگاه طهران ، ص 31 .
چنان كه مىبينيد مولانا عقل را بمعنى مظهر عقل كه ولى كامل است گرفته و از آن دليلى بر فوائد صحبت و همنشينى پيران انگيخته است ، مفاد حديث ، ترجيح اعمال سر و باطنى بر عمل و حركات بدنى و ظاهرى است ولى شرط صحت آن اعمال ، نيز در نظر صوفيان ، اجازت پير است .
انسان هر قدر قوى و نيرومند باشد از حيله سازى و دستان آورى هواى نفسانى در امان نيست راه حق ، باريك و خطر آميز است ، توسل بصحبت پيران شرط احتياط و دور نگرى است از آن جهت كه پير از هوى و هوس پاك است ، كار بد نمىكند و انديشهى ناصواب بر دلش نمىگذرد ، كسى كه در صحبت او روز مىگذارد بالطبع و بر اثر همنشينى و شهود احوال وى چنان مىشود كه به كار كرد و يا خاطر نفسانى ديرتر و كم تر مىگرايد زيرا محركات درونى از امور بيرونين مدد مىگيرند و در هيجان مىآيند و چون سالك همه عمل حق و صواب بيند و حس بد انديشى در همنشين خود نكند بناچار فكر تباه و خواطر پليد ضميرش نمىگردد اما اين همنشين بايد كه از تصرف هر گونه محركى خواه
شرح مثنوى شريف ( فارسى ) — صفحة 1224
مساهمون: بديع الزمان فروزانفر
ص١٢٢٤