آب در غوره ترش باشد و ليك * چون به انگورى رسد شيرين و نيك
باز در خم او شود تلخ و حرام * در مقام سركگى نعم الادام
تصاريف : جمع تصريف بمعنى گردانيدن و تبديل ، تصرفات .
نعم الادام : مقتبس است از حديث : نعم الادام الخل . ( چه خوش نانخورشى است سركه . ) احاديث مثنوى ، انتشارات دانشگاه طهران ، ص 25 .
بيان تفاوت ناقص و كامل و مريد و پير است از آن جهت كه نكته و لقمه هر چه باشد بر كامل حلال است و بر ناقص پرهيز ، واجب است ، پيشتر گفتيم كه حليت و حرمت در مورد اشخاص متفاوت است و بستگى دارد به آثارى كه از آنها در نفس منعكس مىگردد چنان كه طاعت و عبادت در مرد رياكار مورث دورى و بعد از كمال ربوبى است و رقص و سماع و نظاير آن در مرد كامل مولد حالت و مزيد اتصال است ، ناقص آب قليل را ماند كه باندك پليدى حكم پاكى را از دست مىدهد و كامل به درياى بىكران ماند كه هرگز ناپاك نمىشود ، اين لطيفه را مولانا بمثالى از محسوسات روشن مىسازد ، مادهى آبى را بنگريد كه در غوره ترش است و همان ماده در انگور شيرين است ، اين حكمى است محسوس كه تفاوت مراتب را بحسب مقام و درجهى نقص و كمال مىرساند ، باز همين ماده به دو صورت تخمير مىشود يكى در صورت شراب و ديگرى به شكل سركه ، اولين حرام و دومين حلالست و اين دليل تفاوت مراتب است بحسب حكم شرع . براى تفصيل بيشتر ، جع : شرح مثنوى شريف ، ج 2 ، ذيل :
( 1625 - 1579 ) .
[ در معنى آن كه آن چه ولى كند مريد را نشايد گستاخى كردن ]
گر ولى زهرى خورد نوشى شود * ور خورد طالب سيه هوشى شود
رب هب لى از سليمان آمده ست * كه مده غير مرا اين ملك و دست