گز دم خانه : لانهى گز دم ، مجازا محل آفت و گزيدن ، در اين مورد از نسخهى موزهى قونيه ، اين كلمه به ( ز ) با يك نقطه در بالا و حرف بعد از ( را ) نوشته شده است در صورتى كه همين كاتب « كژ » را در بيت ( 2566 ) با سه نقطه در بالا نوشته بود و آن مطابق است با تلفظ مردم جنوب خراسان كه اين كلمه را با حرف پارسى ( گاف ) و با ( ز ) حرف بعد از ( را ) تلفظ مىكنند ، مردم بشرويه و طبس هرگز ( كژدم ) با ( كاف ) عربى و ( ژ ) حرف پارسى بر زبان نمىآورند .
معقولات نقل : مطالبى كه از راه نقل و روايت ، تعقل شود و يا مسائل برهانى و عقلى كه بتقليد از ديگران و بدون تعقل و تفكر شخصى فرا گيرند مانند فيلسوف نمايان و حكيم شكلان مقلد كه معلوماتشان عبارت است از آن چه در كتب پيشينيان خواندهاند و از خود مطلبى كشف نكردهاند و با هر نكتهى تازه بستيزه بر مىخيزند .
پير خر : خريدار و طالب پير راه . در نسخهى موزهى قونيه با علامت كسره ( / ) در زير حرف چهارم ، و چنين است در اكثر مواضع از ديوان كبير ، بدان ماند كه اين كلمه در لهجهى مولانا بكسر تلفظ مىشده است و كاتبان كه بضبط تلفظ وى مقيد بودهاند آن را با علامت كسره مشكول ساختهاند ، مشهور و متداول آن ، در مصدر ( خريدن ) و مشتقات آن ، فتح اول است .
پير خر : در قافيهى آن بيت ، خر پير است بتقديم صفت بر موصوف .
سقر پروردگان : كسانى كه مايهى پرورش آنها دوزخ و صفات زشت جهنمى است ، كسانى كه براى دوزخ پرورده شدهاند ، دوزخيان .
رحمت و دل سوزى بحسب عادت از محبت مىخيزد و در انسان غالبا متوجه است به كسانى كه نوعى پيوستگى دارند ، درين باره پيشتر سخن گفتهايم ، ولى دل سوزى و شفقت مردان خدا عام است و معلول خويشاوندى و ارتباط شخصى
شرح مثنوى شريف ( فارسى ) — صفحة 1085
مساهمون: بديع الزمان فروزانفر
ص١٠٨٥