چنان كه آن را توان برگرفت . و راهنماى ماهر و حاذق .
ضلضلة
(
zelzelat
) ا . ع . باقىماندهء آب . ج : ضلاضل .
ضلع
(
zal '
) ا . ع . ميل و خواهش نفس .
يق : ضلعك معه يعنى ميل و خواهش تو با اوست . المثل : لا تنقش الشوكة بالشوكة فان ضلعها معها : دربارهء شخصى گويند كه با ديگرى پيكار و مخاصمه نمايد . و قولهم : هم عليه ضلع واحد يعنى مجتمعاند بر عداوت و دشمنى او .
ضلع
(
zal '
) م . ع . ضلع ضلعا ( از باب فتح ) : پر شد شكم از سيرى و يا سيرابى تا آنكه رسيد آب باضلاع وى و يا عام است . و ضلع عن الحق : برگرديد از حق . و ضلع فلانا : در پهلوى فلان زد . و ضلع فلان :
ميل كرد فلان و كژ گرديد . و ستم نمود .
ضلع
(
zel '
) ا . ع . استخوان پهلو ( مؤنث است ) . ج : اضلع و ضلوع و اضلاع . و باصطلاح هندسه : مربع هر عدد . و قولهم :
هم على ضلع جائرة يعنى ايشان ستمگارانند بر من .
ضلع
(
zal '
) و (
zala '
) ا . ع . اعوجاج و كژى كه خلقة باشد . و قولهم : لا قيمن ضلعك يعنى هر آينه راست خواهم كرد اعوجاج خلقى تو را . و كذلك لا قيمن ضلعك ( بفتح اللام ) .
ضلع
(
zol '
) ع . ج . اضلع . و ج . ضليع .
ضلع
(
zala '
) ا . ع . كژى و اعوجاج خلقى .
و اعوجاج شمشير . و قوت و توانائى . و تحمل بار گران . و گرانى وام به حدى كه صاحب آن از راستى مايل گردد و انحراف ورزد . و نيز ضلع : اسم است ضلاعة را .
ضلع
(
zala '
) م . ع . ضلع السيف ضلعا ( از باب سمع ) : كج گرديد آن شمشير .
و ضلع مع فلان : خصومت كرد با فلان .
و نيز ضلع : كج شدن در خلقت .
ضلع
(
zale '
) ص . ع . كج خلقى و انحراف خلقى و ان لم يكن خلقة فهو ضالع .
ضلع
(
zela '
) ا . ع . بلغت حجاز : استخوان پهلو ( مؤنث است ) . و ضلع ( به سكون لام ) لغت تميم است . ج : اضلع و ضلوع و اضلاع .
و كوهچهء منفرد و جداگانه . و كوه پست باريك نرم سهلگذار . و چوب . و چوب كج و پهن مانا به استخوان پهلو . و ضلع من البطيخ يك قاش از خربزه . و ضلع الخلف :
داغى كه پس استخوان پهلو به طرف پشت گذارند .
و ضلع عوجاء : زن . و هم على ضلع جائرة : ايشان ستمگارانند بر من .
مر . ضلع (
zel '
) .
ضلع
(
zel '
) ا . ع . - مأخوذ از تازى - استخوان پهلو و دنده . و كنار . و جانب و طرف پهلو . و پاره و قطعهاى از زمين .
و كشور . و محله . و حاشيه . و يك ستون از صفحهء كتاب . و قسمت . و يك نوع سازى شبيه برباب . و هر چيز پهن و منحنى مانند دنده .
ضلعة
(
zelaat
) ا . ع . ماهى خرد سبز رنگ كوتاه استخوان .
ضلعدار
(
zela ' - d r
) ا . پ . بلغت هنديها كسى كه رياست كند بر چند محله و يا ناحيه .
ضلفع
(
zalfa '
) و
ضلفعة
(
zalfaat
) ا .
ع . زن فراخ كس .
ضلفعة
(
zalfaat
) م . ع . ضلفع راسه ضلفعة : سترد موى سر او را .
ضلل
(
zalal
) ا . ع . گمراهى . و آب جارى زير سنگ كلان كه آفتاب به آن نرسد .
و آب جارى زير درختان .
ضلمة
(
zolmat
) ا . ع . نام بندرى در حجاز .
ضلوع
(
zolu '
) ا . ع . زمين كج . و راه هاى از سنگلاخ سوخته . و ج . ضلع (
zel '
) . و ج . ضلع (
zela '
) .
ضلوعة
(
zalu'at
) ا . ع . كمانى كه در چوب آن كجى و راستى بود و ما بقى آن مشابه كبدش كه قبضهگاه است باشد .
ضلول
(
zalul
) ص . ع . گمراه كننده .
و گمراه . و سرگشته و آواره .
ضلى
(
zaly
) م . ع . ضلى ضليا ( از باب ضرب ) : هلاك گرديد .
ضليع
(
zali '
) ا و ص . ع . مرد زورآور و سخت و كلان جثهء بزرگ سينهء فراخ پيشانى .
ج : اضلاع و ضلع . و فرس ضليع :
اسب تمام خلقت بزرگ و ميان فراخ درشت استخوان بسيار پى ستبر سرين . و رجل ضليع الفم : مرد كلان دهن . و مرد بزرگ دندان كه دندانها بهم نزديك باشند و العرب تحمد سعة الفم و تذم صغره . و نيز ضليع :
كمانى كه چوب آن كجى و راستى داشته باشد و ما بقى آن مانند قبضهاش بود .
ضليل
(
zalil
) ا و ص . ع . بسيار در پى گمراهى رونده . و الملك الضليل :
امرؤ القيس .
ضليل
(
zellil
) ا و ص . ع . مرد سخت گمراهى و بسيار در پى گمراهى رونده . و الملك الضليل : امرؤ القيس .
ضم
(
zamm
) م . ع . ضممت الشيئ ضما ( از باب نصر ) : فراهم آوردم و جمع كردم آن چيز را به چيز ديگر فانضم للمطاوع . و كذلك ضممت الشيئ الى الشيئ فانضم . و قد ضممت الاسم ضما :
اعراب كردم آن اسم را باعراب ضمه .
ضم
(
zamm
) ع . ج . ضمة .
ضم
(
zemm
) ا . ع . بلاى سخت و داهيهء شديد .