ضخيم
(
zaxim
) ص . ع . كلان و ستبر از هر چيزى . ج : ضخام .
ضخيم
(
zaxim
) ص . پ . - مأخوذ از تازى - ستبر و كلفت و هنگفت .
ضخيمة
(
zaximat
) ص . ع . مؤنث ضخيم : كلان و ستبر از هر چيزى . ج : ضخام .
ضد
(
zadd
) م . ع . ضده فى الخصومة ضدا ( از باب نصر ) : غالب آمد او را . و ضد فلانا عن الشيئ : برگردانيد فلان را از آن چيز و بازداشت وى را از آن بلطف و نرمى . و ضد القربة : پر كرد آن مشك را .
ضد
(
zedd
) ا . ع . همتا و مانند و نظير . و كفو . و مخالف و ناهمتا . ج . اضداد . و گاه بمعنى جمع آيد . قوله تعالى :
وَ يَكُونُونَ عَلَيْهِمْ ضِدًّا
. و يق : لا ضد له و لا ند يعنى مانند و نظير و هم كفو ندارد . و بنو ضد : نام گروهى از تازيان .
ضد
(
zedd
) ا و ص . پ . - مأخوذ از تازى - مخالف و مغاير و دشمير و خلاف . و مقابل و روبرو . و خصم و دشمن و حريف و رقيب و بدخواه . و نقيض . و گويند فرق ما بين ضد و نقيض آنست كه دو چيز نقيض نه جمع شوند و نه مرتفع گردند مانند عدم و وجود و دو ضد با هم جمع نشوند ولى مرتفع گردند مانند سپيد و سياه .
ضدأ
(
zada '
) م . ع . ضدئ ضدأ ( از باب سمع ) : خشم گرفت .
ضداة
(
zod t
) ع . ج . ضادى .
ضدن
(
zadn
) م . ع . ضدنه ضدنا ( از باب ضرب ) : اصلاح كرد آن را . و آسان گردانيد آن را .
ضدى
(
zad
) ا . ع . خشم و غضب . يق :
انه لذو ضدى : او داراى غضب است .
ضدى
(
zad
) م . ع . ضدى ضدى ( از باب سمع ) : خشم گرفت .
ضديت
(
zeddiyyat
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - مخالفت و رقابت . و مغايرت . و دشمنى . و نقاضت .
ضديد
(
zadid
) ا . ع . همتا و مانند . و ناهمتا و مخالف . و يق : لا ضديد له .
ضدين
(
zeddayn
) ص . پ . - مأخوذ از تازى - هر دو چيز كه مخالف و مغاير يكديگر باشند .
ضر
(
zarr
) ا . ع . زيان و خسارت . و نقصان . و هر چيز كه ضد سود و نفع باشد .
ضر
(
zarr
) م . ع . ضره ضرا ( از باب نصر ) : گزند رسانيد او را . و كذا ضربه .
و نيز ضر : زن خواستن بر زن پيشين .
ضر
(
zerr
) ص . ع . رجل ضر اضرار : مرد نيك دانا و نهايت رسا و زيرك و آزموده .
ضر
(
zerr
) و (
zorr
) ا . ع . جمع ميان دو زن و سه زن . يق : تزوج على ضر و على ضر اى جمع بين امراتين او ثلاث .
ضر
(
zorr
) ا . ع . گزند . و بدحالى و فاقه و فقر . و لاغرى . و بيمارى . قوله تعالى :
مَسَّنِيَ الضُّرُّ
اى المرض .
ضرء
(
zar '
) م . ع . ضرء ضرء ( از باب فتح ) : پوشيده شد .
ضراء
(
zar '
) ا . ع . درختان انبوه در وادى كه در آن پنهان توان شد . و زمين نشيب با اندك درخت كه در آن ددان جاى مىگيرند . و هو يمشى الضراء : او مىرود پنهانى در ميان درختان .
ضراء
(
zar '
) و (
zer '
) م . ع . ضرى الكلب بالصيد ضراوة و ضراء و ضراء :
خوگر شد آن سگ مر شكار را و در پى آن دويد .
ضراء
(
zer '
) ا . ع . ج . ضرو .
ضراء
(
zarr '
) ا . ع . برجاماندگى .
و باساء و ضراء : سختى و بدحالى . و زيان و نقصان در مال و جان . و هما اسمان مؤنثتان من غير تذكير و قال الضراء لو جمعا على ابؤس و اضركا يجمع النعماء بمعنى النعمة على انعم لجاز .
ضراءة
(
zar 'at
) م . ع . ضرى ضرى و ضريا و ضراوة و ضراءة . مر .
ضراوة .
ضراب
(
zer b
) م . ع . ضرب الفحل ضرابا ( از باب ضرب ) : برجهيد گشن بر ماده . و ضربت الناقة : برداشت ماده شتر دم خود را بر فرج و رفت در آن حال . و ضاربه مضاربة و ضرابا : نبرد كرد او را در ضرب پس غالب آمد او را . و ضاربه :
بشمشير زدند يكديگر را . و نيز ضراب و مضاربة :
انبازى كردن دو كس در مال و تن . و تجارت نمودن از مال غير . يق : ضارب له اى تجر فى ماله و اين فعل را قراض نامند .
ضراب
(
zarr b
) ص . ع . سخت زننده .
و سكهكنندهء پول .
ضرابة
(
zar bat
) م . ع . ضربت يده ضرابة ( از باب كرم ) : چه خوش و جيد است ضربت دست او .
ضرابخانه
(
zarr b - x ne
) ا . پ . محلى كه در آنجا پول سكه مىزنند و در مسرا و ميخكده نيز گويند .
ضرابى
(
zarr bi
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - كارگر ضرابخانه و كسى كه پول سكه مىكند .
ضرابية
(
zor biyat
) ا . ع . نام شهرستانى در مصر .
ضراة
(
zar t
) ص . ع . حريص و آزمند .
و معتاد .