تنك گرديد . و ضحلت الغدران : كم گرديد آب گودالها .
ضحو
(
zahv
) م . ع . ضحا ضحوا و و ضحوا و ضحيا ( از باب نصر ) : بيرون آمد در آفتاب . الحديث : راى محرما قد استظل فقال : اضح يعنى بيرون شو در آفتاب . و قيل اضح ( بفتح الهمزة و كسر الحاء ) من اضحيت من الافعال و قال اصمعى : اضح ( بكسر الهمزة و فتح الحاء ) من ضحيت ( از باب سمع ) . و ضحا الطريق ضحوا : آشكار گرديد راه .
و ضحا ظل فلان : بمرد فلان . و ضحا الضحى : كرد نماز چاشت را . و ضحا ضحوا و ضحيا ( از باب فتح و سمع ) :
رسيد او را آفتاب .
ضحو
(
zahv
) ا . ع . نيم چاشت و ارتفاع نهار .
ضحو
(
zohovv
) م . ع . ضحا ضحوا و ضحوا . مر . ضحو .
ضحوة
(
zahvat
) ا . ع . نيم چاشت . و امتداد نهار . ج : ضحى . و ضحوة النهار : پس از طلوع آفتاب .
ضحوك
(
zahuk
) ص . ع . بسيار خند .
ج : ضحك .
ضحوك
(
zahuk
) ا . ع . راه فراخ و پيدا و آشكار و روشن .
ضحول
(
zohul
) ع . ج . ضحل .
ضحى
(
zahy
) م . ع . ضحى ضحى ( از باب سمع ) : خوى كرد و عرق آورد .
ضحى
(
zoh
) ا . ع . چاشتگاه . و قيل :
ضحوة النهار بعد طلوع الشمس ثم بعده الضحى و هى حين تشرق الشمس و هى مقصورة تؤنث و تذكر فمن انث ذهب الى انها جمع ضحوة و من ذكر ذهب الى انه اسم على فعل كصرد و هو ظرف غير متمكن تقول : لقيته ضحى اذا اردت به ضحا يومك لم تنونه . و نيز ضحى :
آفتاب . و نماز چاشت . و منه قول عمر رضى اللّه عنه : اضحوا بصلوة الضحى اى صلوها لوقتها و لا تؤخروها الى ارتفاع الضحى .
و قولهم : ما لكلامه ضحى يعنى نيست كلام او را بيانى . قوله تعالى :
وَ الشَّمْسِ وَ ضُحاها
اى ضوئها اذا اشرق .
ضحى
(
zohayy
) ا . ع . مصغر ضحو يعنى نيم چاشت كوچك .
ضحى
(
zohiyy
) م . ع . ضحا ضحوا و ضحيا . مر . ضحو .
ضحيا
(
zohayy
) ا . ع . مصغر ضحى يعنى مقدار زمانى از چاشتگاه .
ضحياء
(
zahy '
) ا . ع . زنى كه موى زهارش نرويد .
ضحياء
(
zahy '
) ص . ع . مؤنث اضحى يعنى ماديان سپيد اشهب . و ليلة ضحياء :
شب روشن بىابر .
ضحياة
(
zahy t
) ص . ع . يوم ضحياة :
روز روشن .
ضحيان
(
zahy n
) ص . ع . رجل ضحيان : مردى كه در وقت چاشت خورد .
و يوم ضحيان : روز روشن . و سراج ضحيان : چراغ نورانى و نيك روشن .
ضحيان
(
zahy n
) ا . ع . از اعلام است . و لقب عامر بن سعد بدانجهت كه در چاشت براى حكومت جلوس مىكرد .
ضحيانة
(
zahy nat
) ص . ع . مؤنث ضحيان . يق : امراة ضحيانة : زنى كه در وقت چاشت خورد . و قلة ضحيانة : سر كوه ظاهر براى آفتاب .
ضحية
(
zahiyyat
) ا . ع . نيم چاشت .
و گوسپند قربانى . ج : ضحايا .
ضخ
(
zaxx
) ا . ع . اشك . و امتداد بول .
و پاشيدگى آب .
ضخ
(
zaxx
) م . ع . ضخ الماء ضخا ( از باب نصر ) : پاشيد آب را . و ضخ البول : دراز شد بول . و ضخ الدمع :
روان شد اشك . و ضخت العين : اشك ريخت چشم .
ضخابة
(
zaxx bat
) ص . ع . زن شلافهء پر آواز . و زن بدخوى .
ضخام
(
zox m
) ص . ع . كلان و فربه از هر چيز .
ضخام
(
zex m
) ع . ج . ضخم و ضخم و ضخيم و ضخيمة .
ضخامة
(
zax mat
) م . ع . ضخم ضخما و ضخامة ( از باب كرم ) : كلان و فربه گرديد .
ضخامت
(
zex mat
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - ستبرى و كلفتى و كلانى و گندگى و هنگفتى و تناورى و فربهى .
ضخز
(
zaxz
) م . ع . ضخز عينه ضخزا ( از باب فتح ) : بركند چشم او را .
ضخم
(
zaxm
) ا . ع . راه گشاده و روشن .
و آب بسيار و گرانسنگ . و بنو عبد ابن ضخم : از اعراب عاربه مىباشند .
ضخم
(
zaxm
) ص . ع . ستبر و غليظ و بزرگ . ج : ضخام .
ضخم
(
zaxm
) و (
zaxam
) ا . ع . ستبر و كلان از هر چيزى . و بزرگ هيكل پرگوشت .
ج : ضخام .
ضخم
(
zexam
) م . ع . ضخم ضخما و ضخامة . مر . ضخامة .
ضخمات
(
zaxm t
) ع . ج . ضخمة .
ضخمة
(
zaxmat
) ص . ع . مؤنث ضخم :
كلان و ستبر از هر چيزى . و بزرگ هيكل پر گوشت . ج : ضخمات ( به سكون ) زيرا كه آن صفت است و تحريك عين مخصوص باسم است و بس .
ضخمة
(
zexammat
) ا . ع . زن پهن تن خوشنما و نرم و نازك اندام .