ض
ض
(
z d
) ا . ع . حرف هيجدهم از الفباى فارسى و حرف پانزدهم از الفباى ابتثى و حرف بيست و ششم از الفباى ابجدى و آن را ضاد تلفظ كنند و ضاد منقوطه و ضاد معجمه نيز گويند و در حساب جمل هشتصد بشمار آيد و در زبان فارسى اين حرف مانند ز صدا مىكند و در كلمات مأخوذ از زبان تازى ديده مىشود مانند ضرب و ضرابخانه و ضامن و ضخيم و مضمحل و جز آن و نيز در كلماتى كه تازيان در آن تصرف كردهاند مانند ضومر بمعنى بستان افروز و جز آن .
ضئال
(
ze l
) ص . ع . ج . ضئيل و ضئيلة .
ضئآلة
(
za'alat
) م . ع . ضؤل الرجل ضآلة و ضؤلة ( از باب كرم ) : نزار گرديد آن مرد و لاغر شد و باريك شد و خوار و حقير گرديد . و نيز ضآلة : ضعيف شدن راى و عقل .
ضاث
(
z bes
) افا . ع . زننده . و گيرندهء بدست .
ضابح
(
z beh
) ص . ع . فرس ضابح :
اسب با بانگ . ج : ضوابح .
ضابحة
(
z behat
) ص . ع . نار ضابحة : آتشى كه برگرداند گونهء چيزى را بدون آنكه بسوزاند .
ضابط
(
z bet
) ا . ع . شير بيشه .
ضابط
(
z bet
) ص . ع . حافظ و نگاهدارنده .
و رجل ضابط : مرد هشيار و سخت توانا .
و جمل ضابط : شتر سخت و قوى .
ضابط
(
z bet
) ا و ص . پ . - مأخوذ از تازى - نگاهدارندهء چيزى باستوارى . و دورانديش . و خردمند و دانا . و ناظم . و حاكم و فرمانگزار . و فرمانده و رئيس و مهتر و بزرگ .
و مالك و صاحب و متصرف . و قابض . و حاكم يك بلوك . و ضابط امور خزانه :
رئيس خزانهداران و خزانهدار . و ضابط حصار : حاكم قلعه . و ضابط كل :
خداوند قادر متعال . و ضابط اسناد :
آنكه بروات و اسناد دولتى را جمع كرده نگاهدارى مىكنند .
ضابطگى
(
z betagi
) ا . پ . محافظت و نگاهدارى ترتيب و قاعده و قانون .
ضابطه
(
z bete
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - فهرست . و دفتر . و قاعده و قانون و دستور . و نگاهدارى هر چيز در حد خودش .
ضابطى
(
z beti
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - فرماندهى و مهترى . و متصرفى . و رياست .
ضابع
(
z be '
) ص . ع . ناقة ضابع :
ماده شتر بازو يا زندهء در رفتار . و فرس ضابع : اسب تيز رفتار و بسيار دو . و اسبى كه در رفتن گردن را پيچ دهد و بيك جانب رود .
ضابى
(
z bi
) ا . ع . خاكستر گرم .
ضاج
(
z jj
) ص . ع . خروشنده . و كسى كه آواز بلند كند . الحديث : عبروا ضاجين اى رفعوا اصواتهم بالتلبية .
ضاجر
(
z jer
) ص . پ . - مأخوذ از تازى - دلتنگ و مضطرب و بىآرام از غم و اندوه .
ضاجع
(
z je '
) ا و ص . ع . گول و احمق .