تخطي إلى المحتوى الرئيسي

فرهنگ نفيسى ( فارسى ) — صفحة 2019

مساهمون:

ص٢٠١٩

شخاب

(
cex b
) ا . ع . شير تازه . و ج . شخبة .

شخات

(
cex t
) ع . ج . شخت و شخت .

شخادان

(
cax d n
) ا . پ . خراشنده و مجروح‌كننده . و بناخن‌كننده .

شخادب

(
cax deb
) ع . ج . شخدب .

شخار

(
cax r
) ا . پ . قليا كه از اشنان گيرند و در صابون‌پزى به كار برند . و جسمى معدنى مركب از گوگرد و يك فلزى و شبيه بشيشه . و ماده‌اى كه در رنگرزى استعمال كنند . و زاج . و نوشادر . و آجر . و داغ . و لكه . و ريه و شش . و طوفانى كه با باران و تگرگ و برق و رعد همراه باشد .

شخازب

(
cox zeb
) ا . ع . غليظ و هنگفت . و درشت .

شخاصة

(
cax sat
) م . ع . شخص شخاصة . شخصا ( از باب كرم ) : تناور شد .

شخاف

(
cex f
) ا . ع . بلغت حمير شير و لبن .

شخال

(
cax l
) ا . پ . خراش . و خليدگى و فرورفتگى چيزى به جائى .

شخال

(
cex l
) م . ع . شاخل مشاخلة و شخالا . مر . مشاخلة .

شخاليدن

(
cax lidan
) ف م . پ . خلانيدن . و خراشيدن .

شخانه

(
cax ne
) ا . پ . ماده‌اى مانند شخار كه در رنگرزى به كار برند .

شخانه

(
cox ne
) ا . پ . تير شهاب كه شبها در آسمان پديد گردد .

شخانيدن

(
cax nidan
) ف م . پ . سبب خيره شدن .

شخانيدن

(
cox nidan
) ف م . پ . خراشانيدن با ناخن . و خراشيدن فرمودن . و ريش كردن . و خلانيدن و سبب خلدين شدن . و جستن كنانيدن .

شخاى

(
cax y
) ص . پ . خراشنده . و چاك‌كننده . و هميشه بطور تركيب استعمال مىشود .

شخاييدن

(
cax yidan
) ف ل و م . پ . خراشيدن و ريش كردن با ناخن . و خليده شدن .

شخاييده

(
cax yide
) ص . پ . ريش شدهء با ناخن . و خراشيده . و خليده .

شخب

(
caxb
) ا . ع . خون و دم .

شخب

(
caxb
) م . ع . شخب اللبن شخبا ( از باب فتح و نصر ) : دوشيد شير را .

شخب

(
caxb
) و (
coxb
) ا . ع . آنچه از شير فرود آيد از يك دفعه كشيدن پستان وقت دوشيدن . المثل : شخب فى الاناء و شخب فى الارض : گاه خطا مىكند و گاه صواب .

شخب

(
caxab
) ا . ع . نام قلعه‌اى .

شخبة

(
coxbat
) ا . ع . شيرى كه وقت دوشيدن از پستان تا شير دوشه مانند خطى ممتد بود . ج : شخاب .

شخت

(
caxt
) ا . پ . مردا سنگ .

شخت

(
caxt
) و (
caxat
) ص . ع . باريك از هر چيز . و نحيف نه از لاغرى . ج : شخات .

شختيت

(
cextit
) ا . ع . غبار بالا آمده .

شخدب

(
coxdob
) ا . ع . قسمى از حشرات الارض . ج : شخادب .

شخر

(
caxr
) ا . ع . بانگ اسب و آواز دهان آن . و آنچه برافتد از كوه . و شخر الشباب : اول جوانى . و شخر الرحل : جاى برنشستن سوار از پالان كه ما بين كوههء پالان و دنبالهء آن بود و چون كسى بسيار سفر باشد گويند . لا يزال فلان بين شخرى الرحل .

شخر

(
caxr
) م . ع . شخر شخرا و شخيرا ( از باب ضرب ) : بلند كرد بانگ خود را از حلق و يا از بينى . و شخر الفرس : شيهه كشيد آن اسب و از دهان بانگ كرد . و شخر البعير ما فى الغرارة : پريشان نمود آن شتر و پاره كرد آنچه در جوال بود . و شخر الاست : شكافت است را .

شخرور

(
caxrur
) ا . پ . توت سياه . و شاتوت . و خاكسترى كه در گازرى و سفيد گرى جامه به كار مىبرند .

شخروز

(
caxruz
) ا . پ . شاتوت . و توت سياه .

شخز

(
caxz
) ا . ع . بىآرامى و اضطراب و آشفتگى . و زحمت و تكلف و محنت و مشقت .

شخز

(
caxz
) م . ع . شخز شخزا ( از باب فتح ) : بىآرام و مضطرب گرديد . و در زحمت افتاد . و شخز العين : بركند چشم را و كور كرد . و شخز فلانا : نيزه زد فلان را . و شخز بين القوم : برآغالانيد آن گروه را بر فساد و نزاع .

شخزب

(
caxzab
) ص . ع . درشت . و سخت .

شخس

(
caxs
) م . ع . شخس شخسا ( از باب فتح ) : بىآرامى كرد . و اختلاف كرد . و بىآرام نمود . و شخس الحمار : واكرد آن خر دهان خود را وقت خميازه .

شخس

(
caxs
) ا . ع . اضطراب و بىآرامى . و اختلاف و عدم موافقت .

شخسار

(
cax - s r
) ا . پ . زمين سخت . و زمين سختى كه در دامن كوه واقع بود . و شاخسار . و جاى انبوه از درختان .

شخش

(
caxc
) ا . پ . لغزش . و سقوط و افتادگى . و هر چيز كهنه و پوسيده و مندرس .

شخش

(
caxc
) ا . ع . ريزه‌هاى يك نوع سنگى كه يرمع گويند .

شخش

(
caxec
) ا . پ . لغزش . و سقوط . و زلاقت .