تخطي إلى المحتوى الرئيسي

فرهنگ نفيسى ( فارسى ) — صفحة 1882

مساهمون:

ص١٨٨٢
و لبالب و مالامال . و مست و مخمور .

سرشارى

(
sar - c ri
) ا . پ . لب ريزى و مالامالى . و مستى .

سرشب

(
sar - cab
) ا . پ . يك نوع مرغى شكارى كه شاهين نيز گويند .

سرشت

(
serect
) پ . ح . م . سرشتن . وا . خوى و طبيعت و خلقت و ساختمان و طينت و مايهء طبع و مزاج و نهاد . و كالبد . و شكل طبيعى و ساخت . و دريافت و ادراك . و چهار عنصر . و پخت . و عجين و خميره . و سرشت بد : جلواد و خوىبد . و پاكيزه سرشت : نيك طبيعت و پاك نهاد .

سرشتن

(
serectan
) ف م . پ . مخلوط كردن . و آغشته ساختن . و خمير نمودن و معجون ساختن . و خلق كردن و تشكيل دادن .

سرشته

(
serecte
) ا . ص . پ . مخلوط . و آغشته . و معجون .

سرشته

(
sarecte
) ا . پ . سررشته .

سرشته‌دار

(
sarecte - d r
) ا . پ . سررشته‌دار .

سرشخ

(
sar - cax
) ص . پ . سركش .

سرشستنى

(
sar - costani
) ا . پ . هر چيز كه بدان سر شويند مانند كنار و خطمى و جز آن .

سرشف

(
sarcaf
) ا . پ . تخم خردل .

سرشك

(
sereck
) ا . پ . قطره . و اشك . و قطره‌هائى كه از طرهء بام مىچكد . و قطره‌هائى كه از چشمه مىريزد . و شراره و پارهء آتشى كه بجهد و جهنده باشد . و زرشك . و درخت زرشك . و سرو . و گلى سپيد مايل بسرخى كه در تابستان و زمستان شكفته مىباشد . و سرشك آتش : قطره‌هاى آبى كه چون هيزم تر را بسوزانند از آن تراويده بر آتش مىچكد . و سرشك انگبين : ترشى و چاشنى مركب از آب و عسل و سركه و دوشاب خرما را نيز مىگويند . و سرشك باريدن : اشك ريختن . و سرشك شور : اشك غمزدگان . و سرشك هوا : ژاله و شبنم .

سرشكان

(
sereck n
) ا . پ . سرشكوان .

سرشك باران

(
sereck - b r n
) ا . پ . باران . و باران ريزه .

سرشكستگى

(
sar - cekastagi
) ا . پ . شجة و جراحت كاسهء سر .

سرشكسته

(
sar - cekaste
) ص . پ . كسى كه كاسهء سرش شكسته باشد .

سرشكن

(
sar - cekan
) ا و ص . پ . هر چيز كه سر را بشكند . و هر زمينى كه حاصل آن باندازهء ماليات وى نباشد و آن را در املاك ديگر توزيع كنند .

سرشكنى

(
sar - cekani
) ص . پ . مقاومت . و تعرض . و ممانعت . و مرگ .

سرشكوان

(
serckv n
) و

سرشكون

(
sereckvan
) ا . پ . پرده‌اى كه در شب زفاف بپيش عروس بياويزند .

سرشمارى

(
sar - com ri
) ا . پ . تعيين عدد ساكنين هر جائى .

سرشوى

(
sar - cuy
) ا . پ . سرتراش . و حجام . و يك نوع گلى سپيد كه زنان بدان سر و گيس شويند و گل سرشوى نيز گويند .

سرشير

(
sar - cir
) و (
sare - cir
) ا . پ . آن جزء از شير كه چرب و دسم است و چون شير را گرم كنند و بگذارند سرد شود به روى آن مىبندد و دمايه و شمه نيز گويند . و كف شير .

سرط

(
sarat
) م . ع . سرطه سرطا و سرطانا ( از باب نصر و سمع ) : فرو خورد و بلعيد لقمه و جز آن را .

سرط

(
sorat
) ا . ع . سخت و دلير و بسيار خوار كلان لقمه .

سرطاق

(
sar - t q
) و (
sare - t q
) ا . پ . عمارت فوقانى تابستانى كه پيشگاه آن باز باشد .

سرطان

(
sarat n
) ا . ع . خرچنگ . ج : سرطانات . و تيز قدم . و بسيار خوار كلان لقمه . و سخت دلير . المثل : الاخذ سرطان و القضاء ليان اى ياخذ الدين فيبتلعه فاذا طولب بالقضاء اضرط به .

سرطان

(
sarat n
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - خرچنگ . و نام برج چهارم از دوازده برج فلكى كه كاخ ماه و كشف و كشو نيز گويند . و مدار سرطان : دايرهء عظيمه‌اى كه همه ساله آفتاب در روز دويم خرداد ماه جلالى مىپيمايد . و باصطلاح طب خورا يعنى مادهء مخصوصى كه چون در عضوى درآيد وى را به كلى فاسد و مضمحل سازد و چاره‌اى جز بريدن و استيصال ندارد . و نيز بيمارى در رسغ ستور . و سرطان بحرى : خرچنگ دريائى . و سرطان نهرى : خرچنگ .

سرطان

(
sarat n
) م . ع . سرط سرطا و سرطانا . مر . سرط .

سرطانات

(
sarat n t
) ا . ع . ج . سرطان .

سرطة

(
soratat
) ص . ع . زود فرو - برنده . يق : رجل سرطة .

سرطراط

(
seretr t
) و (
saratr t
) ا . ع . پالوده و افروشه .

سرطعة

(
sartaat
) م . ع . سرطع سرطعة : سخت دويد از بيم و ترس .

سرطل

(
sartal
) ص . ع . دراز مضطرب الخلقة . يق : رجل سرطل .

سرطلة

(
sartalat
) ا . ع . درازى با نحافت جثه و اضطراب بنيه .

سرطم

(
sartam
) و (
sertem
) ا . ع . مرد دراز بالاى بلند آواز واضح گفتار . و