شام . و سرشاه : دو برآمدگى طرفين پيشانى .
و سر شدن : صادر شدن و بظهور آمدن .
و مردن و فوت شدن . و آزاد شدن و خلاص گشتن .
و يافتن و ميسر كردن آتش . و سرشير : پردهء نازكى از چربى كه بر روى شير جوشانده مىبندد . و سر صدق : حقيقت . و اعتقاد .
و صداقت و راستى و درستى . و سر عسكر :
سردار لشكر . و سر فتنه : محرك و مهيج فتنه و آشوب و فتنهانگيز . و سر فرو آوردن : تعظيم كردن . و اطاعت كردن و تواضع نمودن . و سر فروبردن : خجل شدن و شرمنده گشتن . و سر كار : دوكان . و كارخانه . و معمورهاى كه جامع چندين آبادى بود . و حكومت و فرماندهى . و سر كردن :
شروع كردن . و باتمام رسانيدن و كامل كردن .
و سلوك نمودن . و معاش نمودن . و اسلحهء آتشى مانند توپ و تفنگ انداختن . و شكافتن دنبل و ريش . و سر كشيدن : نافرمانى كردن و سرسختى نمودن و رام نشدن . و سر كمند : ريسمانى كه بر در اصطبل ملوك و امرا بندند و هر مجرمى كه پناه به آن آرد عملهء اصطبل از او محافظت كنند و نگذارند كسى مزاحم وى شود . و سر كوه : قلهء كوه و نوك كوه . و سر كوى : كنار كوچه و برزن . و سر كرده : سرهنگ و سردار و رئيس و پيشوا . و رئيس قبيله و طايفه . و رئيس دراويش و ايالت و ناحيه . و سر ماهه : دستهء پر ماه و مته . و سر منزل :
آنجائىكه مسافر در آنجا توقف كرده و منزل مىكند . و سر مو : نوك مو . و قليل و اندك .
و سر نو : مجددا و بار ديگر . و شروع مجدد .
و تاريخ مجدد . و سر نهادن : خواب كردن و اعراض كردن . و سجده كردن . و مردن . و سر نيزه : نوك نيزه و سر و برگ : سامان و سرانجام . و وجه معاش و وجه كفاف و ميل و خواهش و آرزو . و شهوت . و سر و بن : همه و تمامى . و سر و پا : همه و جملگى و تمامى . و لباس فاخر . و سر و پاچه : كله و پاهاى آب رود كرده گوسپند . و سر و رو كردن :
غضبناك شدن و قهر گرفتن . و ملامت كردن .
و سر و شاخ : همه و تمامى و جملگى .
سر
(
sor
) ا . پ . كفش و موزه . و يك نوع كفشى كه در روستاى خراسان پوشند و روى آن را از ريسمان سازند . و يك نوع شرابى كه از برنج سازند . و شرى و مخملك و يك نوع جوششى كه بر اعضاى آدمى پهن شود و بشره را سرخ گرداند . و رنگ سرخ . و ناودان و ميزاب . و نوعى از رقص .
سر
(
sor
) ا . پ . يك نوع ماهى از طايفهء ستاسه كه طول آن نه متر است و در انتهاى فك اعلا داراى دندانى است به شكل پيكان تير راست كه درازى آن چندين متر و بدان حيوانات را گزند رساند و به زبان فرانسه ناروال ناميده مىشود .
سر
(
sarr
) ا و ص . ع . رجل بر سر :
مرد شادمانكننده و نيكو و پوشيدهء نيكى كننده . و هو بر سر اى يبر و يسر . و قوم برون سرون . و سر جاهلا :
لقب شخصى مانند تأبط شرا .
سر
(
sarr
) م . ع . سر الزند سرا ( از باب نصر ) : چوب را در زير سنگ آتش زنه كرد تا آتش گيرد . و يق : سر زندك فانه اسر اى اجوف يعنى برابر ساز زيرا كه زند تو ميان كاواك است . و سر الصبى :
ناف بريد آن كودك را . و نيز سر : نيزه زدن .
و چوب نهادن در ميان آتش زنه . و سره يعنى شاد باد گفت او را . و سر ( از باب سمع ) :
بيمار ناف گرديد . و سرك : شادمان كرد تو را و نيكى نمود .
سر
(
serr
) ا . ع . راز پوشيده خلاف جهر . ج : اسرار . المثل : ما يوم حليمة بسر در امرى گويند كه مشهور باشد . و جماع . و نرهء مرد . و نكاح . و افشاى نكاح .
و زنا . و فرج زن . و شب اول و يا آخر و يا ميانهء ماه . و اصل . و زمين نيكو . و جوف هر چيزى و خالص و گزين نسب و بهترين آن . و خالص هر چيزى و ميانهء آن . يقال :
هو فى سر قومه اى فى وسطهم . و ميانهء وادى و بهترين جاى در وى . ج : اسرة . و قولهم : و لدله ثلاثة على سر وقتى گويند كه سه فرزند نرينه پيدا شود او را كه در ميان آنها مادينهاى نبود . و كاتب السر : منشى اسرار .
سر
(
serr
) و (
ser
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - راز پوشيده . و هر امر پوشيده و پنهان .
سر
(
sorr
) و (
serr
) ا . ع . خط و شكن و چين كف دست . ج : اسرار .
سر
(
sorr
) ا . ع . آنچه بريده شود از ناف كودك . ج : اسرة . يق : عرفت ذاك قبل ان يقطع سرك و لا تقل سر تك لان السرة لا تقطع . و سر من راى : شهرى است در عراق عرب از بناهاى معتصم خليفهء عباسى و سرداب مطهر در آن شهر است .
سر
(
sorr
) ا . ع . سره سرورا و سرا و سرى و تسرة و مسرة ( از باب نصر ) : شاد كرد او را . و سر هو ( مجهولا ) :
شاد گرديد .
سرء
(
sar '
) م . ع . سرعت الجرادة سرء ( از باب فتح ) : تخم نهاد ملخ . و سرءت المراة : بسيار اولاد گرديد آن زن .
سرء
(
sar '
) ا . ع . تخم ملخ . و تخم ماهى .
سرء
(
soro '
) ع . ج . سروء