تخطي إلى المحتوى الرئيسي

فرهنگ نفيسى ( فارسى ) — صفحة 1866

مساهمون:

ص١٨٦٦
به خود گذاشته شده و واحد و جمع در آنها يكسان است .

سدى

(
sadi
) ص . ع . بلح سد : غورهء تر . و يوم سد : روز غمناك .

سدى

(
soddiyy
) ص . ع . لقب اسمعيل بدان‌جهت كه در سدة مسجد كوفه نشسته روى بندها و سرافگندنيهاى زنان مىفروخت .

سديا

(
sodayy
) ا . ع . نام شهرى كه انار خوب را بدان نسبت كنند .

سدية

(
sadiyat
) ص . ع . مونث سدى . يق : ارض سدية : زمين نمناك . و كذا ليلة سدية .

سديح

(
sadih
) ص . ع . بر روى افتاده و صريع .

سديد

(
sadid
) ص . ع . استوار و راست و درست و محكم . و سهم سديد اى مصيب . و رمح سديد اى قل ان يخطى طعنته .

سدير

(
sadir
) ا . ع . - مأخوذ از فارسى - عمارت و قصرى كه نعمان بن منذر جهة بهرام گور ساخته بود .

سديس

(
sadis
) ا . ع . شش يك . و دندان هشت سالگى شتر . ج : سدس . و شتر بهشت سالگى درآمده . و گوسپند بشش سالگى درآمده . و ازار شش ذرعى . و نوعى از پيمانه . و لا آتيك سديس عجيس : نيايم تو را هرگز .

سديف

(
sadif
) ا . ع . پيه كوهان . و كوهان .

سديل

(
sadil
) ا . ع . چيزى كه پهنا كرده شود در سعت خيمه . و پردهء خانهء عروس . و پرده‌اى كه در پيش هودج دركشند . ج : سدل و اسدل و سدائل .

سديم

(
sadim
) ا . ع . مرد بسيار ذكر . و ميغ و ابر . و ميغ تنك .

سدين

(
sadin
) ا . ع . پيه . و خون . و پشم . و پرده و ستر .

سذاب

(
saz b
) ا . ع . سداب .

سذابى

(
saz biyy
) ص . ع . سداب فروش .

سذانق

(
saz naq
) و (
soz noq
) ا . ع . چرغ و يا شاهين .

سذبة

(
sozbat
) ا . ع . نوعى از خنور . و محفظه و غلاف . و روپوش .

سذق

(
sazaq
) ا . ع . - مأخوذ از فارسى . - جشن سده .

سذوم

(
sazum
) ا . ع . نام شهر سدوم . مر . سدوم .

سر

(
sar
) ا . پ . راس و كله و آن جزء از بدن انسان و ديگر حيوانات كه داراى دماغ و آلات حواس ظاهره سواى قوهء لامسه مىباشد . و قله . و بالا و فوق . و نوك و نقطه . و كنگره . و انتهاى بالائى ستون . و سرپوش . و كنج و گوشه . و آن جزء از هر چيزى كه بدوا نمايان شود . و ابتدا و آغاز و اول . و اصل و بنياد و قاعده . و انتها و آخر . و خوب‌ترين و بهترين جزء از هر چيزى و خلاصه و زبدهء آن . و كلان و بزرگ . و فكر و خيال و تصور . و قوت و توانائى و قدرت و زور . و تمام و كامل و درست . و پرده . و سايبان و شاميانه . و پوشش . و نقاب . و حلقه و يا كندهء چوبى كه به گردن سگ مىبندند . و قلاده . و ميل و خواهش و مقصود و آرزو . و رغبت و عشق و محبت . و شادى و نشاط . و كف و زبد . و رمز و راز . و هوا . و باد و نسيم . و ناحيهء ولايت . و نعلين . و كفش تركمانى . و احمق . و ديوانه . ج : سرها . و رئيس و پيشوا و سردار و مقدم لشكر . ج : سران . و نيز سر : صفت توصيفى كه به آن توصيف مىكنند اسب را مانند دست كه بدان مرغان شكارى را توصيف مىنمايند . و بر سر آتش : بر بالاى آتش و يا در كنار آن . و سر از آب : حباب آب . و سر از آب بيگانه شستن : بدست آوردن ملك بيگانه . سر از پا نشناختن : مشوش شدن و به كلى پريشان خاطر گشتن . و سر از پيشهء تهى چرب كردن : مكر كردن و فريب دادن . و سر از قدم ساختن : شاد شدن و مسرور شدن و خوش گشتن . و سر آشنائى : همدمى و مصاحبت . و سر افگندن : عاجز شدن . و خجل و شرمنده گرديدن . و سرآمدن : بزرگ و صاحب قدر و مرتبه گرديدن . و به آخر رسيدن و منقضى گشتن . و سر اندر زدن : پنهان شدن از ترس و بيم . و سر در گريبان فرو بردن و متحير و متفكر بودن . و سر انگشت : نوك انگشت . و سر آوردن : آخر شدن و بنهايت رسيدن . و سرباختن : بازى كردن با جان خود . و سر با افسر : پادشاه تاجدار . و سر بتيغ خاريدن : كشتن و گردن زدن . و سر برآوردن : برگشتن . و ياغى شدن و خروج كردن . و سر به راه : انجام دهندهء كار . و سر به راه كار : معامله و كار و بار انجام داده شدهء بطور شراكت . و تمامى خدام و اجزاى سلطنت . و سر به راه كردن : انجام دادن و تمام كردن . و سر برتافتن : نافرمانى كردن . و سر بر خط : مطيع و فرمان‌بردار . و سر بر خلد بردن : جاويد و مخلد بودن و هميشگى يافتن . و بمراد و حاجت خود رسيدن . و بسر بردن : روز و ماه گذرانيدن . و سر بر دنيا زدن : سفر كردن . و سياحت نمودن . و سر بر زانو نشستن : كوز شدن و پشت خم گرديدن . و مراقبه كردن . و سر بر زدن : روئيدن گياه . و پديد آمدن و ظاهر شدن و آشكارا شدن . و صادر شدن و واقع شدن . و سر بر كردن : سر بالا كردن . و ياغى شدن و نافرمانى نمودن . و سر بر كمر