تخطي إلى المحتوى الرئيسي

فرهنگ نفيسى ( فارسى ) — صفحة 1821

مساهمون:

ص١٨٢١
ماه دوازدهم از سال يزدجردى .

سالامندرا

(
s l mander
) ا . پ . - مأخوذ از يونانى - نوعى از چلپاسه .

سالانه

(
s l ne
) ص . پ . منسوب بسال . و هر سال و ساليانه .

سالب

(
s leb
) افا . ع . زيان رساننده . و تاراج كننده و رباينده و غارتگر . و زن و يا ماده شتر فرزند مرده و يا بچهء ناتمام افگنده . ج : سوالب و سلب و سلب .

سالبر

(
s l - bar
) ص . پ . درختى كه يك سال بار آورد و يك سال نياورد .

سالبه

(
s lebe
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - باصطلاح منطق جملهء منفيه . و سالبهء جزئيه : جمله‌اى كه در آن نفى بعض باشد مانند : بعض الحيوان ليس به انسان . و سالبهء كليه : مجله‌اى كه در آن نفى كل باشد چون لا شيئى من الانسان بحجر .

سالبيه

(
s lbiye
) ا . پ . گياه مريم و مريميه .

سألة

(
sa lat
) و

سالة

(
s lat
) و

سألة

(
sa'lat
) و (
saalat
) . م . ع . ساله كذا و ساله عن كذا و بكذا سؤالا و سألة و سالة و سألة و سألة و سؤلة و مسئلة و تسالا ( از باب فتح ) و ساله يساله ( از باب خاف ) و ساله و سايله : خواست از وى آن را و در امر از آن اسال و اسل و سل مىگويند . و قول بلال بن جرير : و سايلتهم جمع ما بين دو لغت است .

سالح

(
s leh
) ص . ع . رجل سالح : مرد سلاح پوشيده و نيز سالح : ريخ زننده . و ناقة سالح : ماده شترى كه از خوردن تره ريخ زند .

سال حاصل

(
s l - h sel
) ا . پ . محصول و حاصل سال .

سالخ

(
s lex
) ا و ص . ع . جرب شتر . و مار نر سياه . و يق : اسود سالخ ( بطور صفت ) و اسودان سالخ يعنى مار سياه و دو مار سياه . ج : سوالخ و سلخ و سلخة .

سالخة

(
s lexat
) ص . ع . مؤنث سالخ . يق : اساود سالخة : يعنى مارهاى سياه .

سالخداه

(
s lxed h
) و (
s lxod h
) ص . پ . نيك‌بخت و سعادتمند و بختيار . و باصطلاح نجوم : داراى شرف و خداوند شرف .

سالخورد

(
s l - xord
) و

سالخورده

(
s l - xorde
) ص . پ . معمر و بسيار سال و كهنه و ديرينه .

سالدار

(
s l - d r
) ص . پ . معمر و سالديده و پير .

سالديده

(
s l - dide
) ص . پ . معمر و پير و آنكه به روى سال بسيار گذشته باشد . و پير مرد مجرب . و پيران سالديده : پير مردان مجرب كه سرد و گرم روزگار را چشيده باشند .

سالغ

(
s leq
) ص . ع . گاو و گوسپند دندان ناب برآورده و يا دندان شش سالگى ريخته و مذكر و مؤنث در وى يكسان است . يق : بقر سالغ و جدى سالغ و الانثى سالغ . و ولد البقرة اول سنة عجل ثم تبيع ثم جذع ثم ثنى ثم رباع ثم سديس ثم سالغ سنة و سالغ سنتين الى مازاد . و ولد الشاة اول سنة حمل اوجدى ثم جذع ثم رباع ثم سديس ثم سالغ .

سالف

(
s lef
) ص . ع . پيش‌رفته و گذشته . و سالف الذكر : چيزى كه ذكر آن از پيش شده . ج : سلاف و سلف . و ج ج : اسلاف .

سالفة

(
s lefat
) ا . ع . ايام گذشته . و كرانهء گردن از جاى آويختن گوشواره تا مغاك چنبر . و گردن اسب و پيش گردن آن . ج : سوالف .

سالك

(
s lek
) ا و ص . پ . - مأخوذ از تازى - مسافر و راه رونده . و پارسا و زاهد و عابد و طالب تقرب حق تعالى .

سالكان

(
s lek n
) پ . ج . سالك . و سالكان عرش : ملائكه . و اهل سلوك

سالگانى

(
s leg ni
) ص . پ . ساليانه و سالانه و هر ساله .

سالگانى

(
s leg ni
) ا . پ . زندگانى و عمر . و معاش ساليانه .

سال گردش

(
s l - gardec
) ا . پ . تفاوت سال قمرى با سال شمسى . و شروع سال نو از جلوس پادشاه .

سال گره

(
s l - gereh
) ا . پ روز شروع سال نو از عمر مولود . و ريسمانى كه بعدهء سالهاى مولود بر آن گرهى زده باشند تا از شمارهء آنها عدهء سالها معلوم گردد .

سال گشت

(
s l - gact
) ص . پ . پير و سالديده و كهنه .

سالگى

(
s lagi
) ا . پ . سن و عمر . و زمان و عصر .

سالم

(
s lem
) ا و ص . ع . بىگزند . و درست . و پوست ميان بينى و چشم . و باصطلاح نحو كلمه‌اى كه فا و عين و لام آن از حروف علت نباشد . و باصطلاح عروض : ركنى از اركان بحور كه در آن زحاف نبوده باشد . و نيز سالم . از اعلام است . و مدينة سالم : نام شهرى در اندلس .

سالم

(
s lem
) ص . پ . - مأخوذ از تازى - محفوظ . و صحيح و بىعيب و علت و بىرنج و بىدرد . و تندرست و سلامت و درست و كامل . و سالم بودن : محفوظ و بىعيب و نقص بودن . و تن درست بودن و سالم ماندن : گرفتار رنج و درد و عيب نشدن و تندرست ماندن . و محفوظ ماندن . و اذيت نديدن .

سالما

(
s leman
) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - با آزادى و با سلامتى و با امنيت و با