تخطي إلى المحتوى الرئيسي

فرهنگ نفيسى ( فارسى ) — صفحة 1818

مساهمون:

ص١٨١٨

ساطل

(
s tel
) ا . ع . - مأخوذ از ساتل فارسى و بمعنى آن .

ساطن

(
s ten
) ص . ع . پليد و ناپاك . و دون و بد عمل و بدذات .

ساطور

(
s tur
) ا . ع . آنچه بدان چيزى را برند مانند كارد .

ساطور

(
s tur
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - ابزارى آهنين و قطاع بزرگتر از كارد و يك دمهء آن تيز و برنده و دمهء ديگرش كند و داراى دستهء چوبين كه قصابان بدان استخوان‌هاى گوشت را قطع كرده و بشكنند و بگده نيز گويند .

ساطى

(
s ti
) ص . ع . حمله كننده و مغلوب نماينده و سخت گيرنده .

ساطى

(
s ti
) ا . ع . اسبى كه گامها را دور دور نهد . و اسبى كه در دويدن دم خود را بردارد و آنكه بر ديگر اسبان حمله كند . و شتر نرى كه بجهة غلبهء شهوت از ميان شتران بيرون آيد . و طويل .

ساع

(
s '
) ع . ج . ساعة .

ساعات

(
s t
) ع . ج . ساعة .

ساعاتى

(
s tiyy
) ا . ع . ساعت‌ساز .

ساعة

(
s at
) ا . ع . پاره‌اى از روز و شب و هنگامى كه شخص در آن است . و هنگام حاضر . ج : ساعات و ساع . و قيامت و وقتى كه قيامت در آن بر پا شود . و هلاك شوندگان . ج : سائع . و ساعة سوعاء : زمان سخت . و من ساعته : اكنون و فى الحال و فى الفور و همان دم و همان ساعت . و ساعة الغفلة : ما بين المغرب و العشاء .

ساعة

(
s atan
) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - همان دم . و پس از مدت كمى .

ساعت

(
s at
) ا و م ف . پ . هنگام و وقت و زمان و مدت . و مدت كم و دم و لحظه و آن و لمحه . و تسو . و پاس . و ساعتى كه : وقتىكه و ما دامى كه و هنگامى كه . و نيز ساعت : آلتى كه بدان تعيين وقت و هنگام كنند . و يك حصه از بيست و چهار حصهء شبا روز كه تسو نيز گويند و هر يك از اين حصه‌ها را به شصت قسمت ثانوى تقسيم كرده و آن را دقيقه مىگويند . و ساعت زمانى : ساعت نجومى . و ساعت سنگين : ساعت منحوس .

ساعت بساعت

(
s at - be - s at
) م ف . پ . دم بدم و آن به آن و هر دم و هر لحظه .

ساعت‌ساز

(
s at - s z
) ا . پ . آنكه ساعت مىسازد و مرمت مىكند .

ساعت سازى

(
s at - s zi
) ا . پ . شغل ساعت‌ساز . و كارخانه‌اى كه در آن ساعت مىسازند .

ساعتك

(
s atak
) ا . پ . مدت كوتاه و اندك .

ساعتى

(
s ati
) ا . پ . يك هنگام و هنگامى و پاسى . و ساعتى نيك : هنگامى نيك .

ساعتئذ

(
s ataezen
) ا . ع . در اين ساعت و در اين هنگام و آن ساعت .

ساعد

(
s ed
) ا . ع . بازوى مردم . و بال مرغ . ج : سواعد .

ساعدة

(
s edat
) ا . ع . شير بيشه . و چوبى كه بكره را گيرد . و بنو ساعدة : گروهى از خزرج . و سقيفهء بنى ساعدة : سرائى بود مر ايشان را در مدينه .

ساعل

(
s el
) ا . ع . حلق . و ماده شترى كه سرفه كند .

ساعور

(
s ur
) ا . ع . تنور . و آتش . و مقدم ترسايان در صناعت طب .

ساعورة

(
s urat
) ا . ع . آتش افروخته .

ساعى

(
s i
) افا . ع . سخن‌چين . و باج و خراج ستان . و والى بر هر كار و بر هر قوم كه باشد . و كاسب . و كسى كه كارى بر كسى افگند و بيشتر به اين معنى بر والى صدقات استعمال مىشود . ج : سعاة . و مهتر جهودان و ترسايان .

ساعى

(
s i
) ا و ص . پ . - مأخوذ از تازى . سعى كننده و كوشش نماينده . و سعايت كننده و فسادكننده . و ساعى بالفساد : كوشش‌كنندهء در ظلم و جور و تعدى . و بدخواه مفترى .

ساغ

(
s q
) ا . پ . پرنده‌اى شبيه بسار . و خشت پخته و آجر . و خانه‌اى كه از نى سازند .

ساغب

(
s qeb
) ص ع . گرسنه و گرسنهء با تعب و مشقت . ج : سغاب .

ساغد

(
s qed
) ص . ع . كرهء شير مست . و سير شير .

ساغدة

(
s qedat
) ص . ع . فصال ساغدة : شتر كره‌هاى سير شير و شير فربه .

ساغر

(
s qar
) ا . پ . پياله و جام و پيمانه و قدح .

ساغركش

(
s qar - kac
) ا . پ . آشامندهء ساغر .

ساغرى

(
s qari
) ا . پ . كيمخت و چسته و پوست خر و با پوست اسب دباغى شده . و كفل اسب . و تخلص شاعرى معاصر جامى .

ساغية

(
s qiyat
) ا . ع . شربت خوش‌مزه .

سأف

(
sa'f
) م . ع . سأفت يده سأفا ( از باب فتح ) : تركيد دست او . و نيز سأف : ريشه شدن بنهاى ناخن و تركيدن ناخن . و پوست رفتن از لب . و پراكنده شدن ليف خرما بن و ريشه شدن آن .

سأف

(
sa'f
) ا . ع . پوست رفتگى لب .

سأف

(
saaf
) ا . ع . شاخ خرما . و موى ستبر . و موى ستبر دم اسب

سأف

(
saaf
) م . ع . سئفت يده سأفا ( از باب سمع ) : تركيد دست او .

ساف

(
s f
) ع . ج . سافة .