با اندك عفوصت و در جوف آن دانهاى كه مانند كنجد روغن بسيار دارد و بنى اميه اين درخت را در اريحا كاشتند و بعد بمرور ايام زمين اريحا طبيعت آن را برگردانيده ديگرگون ساخت . و نيز زقوم : درختى در دوزخ . و طعام دوزخيان . و عن ابن عباس رحمة اللّه :
لما نزلت هذه الاية ان الشجر الزقوم طعام الاثيم قال ابو جهل ان محمدا صلى اللّه عليه و آله يخوفنا هاتو الزبد و التمر و نزقموا فانزل اللّه تعالى :
إِنَّها شَجَرَةٌ تَخْرُجُ فِي أَصْلِ الْجَحِيمِ طَلْعُها كَأَنَّهُ رُؤُسُ الشَّياطِينِ .
زقه
(
zaqqe
) ا . پ . خورشى كه مرغ بچوزهء خود به دهان مىدهد . و داروئى مركب كه چون بچه زائيده شود دايه آن دارو را در حلق بچه مىريزد .
زقى
(
zaqy
) م . ع . زقى زقيا ( از باب ضرب ) : بانگ كرد .
زقية
(
zaqyat
) ا . ع . بانگ و فرياد .
زقية
(
zoqyat
) ا . ع . تودهء دراهم .
زقية
(
zaqqiyyat
) و (
zoqqiyyat
) ا .
ع . موى بريده منسوب بزق كه پوست بريده موى باشد . يق : حلق راسه زقية اى كانه جلد مزقق . و كذلك زقية .
زقيلة
(
zaqilat
) ا . ع . كوچهء تنگ .
زك
(
zak
) ا . پ . رنگ سياه . و زاك و زاج .
زك
(
zok
) ا . پ . لند و تكلم با خود در زير لب .
زك
(
zok
) پ . بلغت زند ضمير و كلمهء اشاره بمعنى آن .
زك
(
zakk
) ا . ع . مهزول و لاغر و نزار .
زك
(
zakk
) م . ع . زك زكا و زككا و زكيكا ( از باب ضرب ) : تنگاتنگ رفت و جهة سستى و ناتوانى كوتاه گام رفت . و زك بسلحه : ريخ زد . و زك فلان :
دويد فلان . و زكت الدجاجة : شتاب رفت دجاجه . و زك القربة : پر كرد آن مشك را .
زكء
(
zak '
) م . ع . زكاه زكء ( از باب فتح ) : زد او را . و زكاه الفا : داد او را هزار . و زودتر داد نقد او را . و زكا اليه : پناه گرفت بسوى او و تكيه كرد بر او .
و زكا جاريته : گائيد كنيزك خود را . و زكات الناقة بولدها : انداخت ماده شتر بچهء خود را در زير پاى خود .
زكا
(
zak
) ا . ع . جفت از هر عدد . و خسا او زكا : طاق يا جفت .
زكأ
(
zok '
) ص . ع . رجل زكأ :
مرد بسيار سيم و توانگر . و رجل زكا النقد : مرد زود نقد .
زكاء
(
zok '
) ص . ع . رجل زكاء :
مرد بسيار سيم و توانگر .
زكاء
(
zak '
) م . ع . زكا زكاء و زكوا ( از باب نصر ) : گواليد و افزون شد .
و زكا الرجل : نيكو و لايق آمد آن مرد . و زكا فلان : فراخ حال و خوش عيش گرديد فلان . و هذا الامر لا يزكو بفلان يعنى اين كار سزاوار فلان نيست . و زكى زكاء ( از باب سمع ) : گواليد و افزون شد .
و تشنه گرديد .
زكاب
(
zak b
) ا . پ . سياهى دوات و مركب و مداد . و آب دهن و تف . و لعاب .
زكاب
(
zok b
) ا . پ . صبر سقوط رى .
و چادروا .
زكات
(
zokaat
) ص . ع . رجل زكات :
مرد بسيار سيم و توانگر . و هو زكات نكاة :
او مىگزارد حق را و درنگ نمىكند در اجراى حق .
زكاره
(
zak re
) ص . پ . ستيزهكار و لجوج و خيره .
زكازك
(
zok zek
) ص . ع . مرد حقير و زشت رو . يق . رجل زكازك .
زكاسه
(
zok se
) و
زكاشه
(
zok ce
) ا . پ . خارپشت تيرانداز و ابو مدلج .
زكام
(
zok m
) ا . ع . بيمارى سر و دماغ كه بواسطهء ورم تجاويف بينى عارض شود و به فارسى باد در تام و هنگفت نيز گويند .
زكان
(
zak n
) و (
zok n
) ا . پ . كسى كه از خود رميده و خود به خود سخن گويد .
زكانة
(
zak nat
) و
زكانية
(
zak niyat
) ا . ع . سخنى از روى گمان گفتن و راست آمدن آن .
زكاوت
(
zak vat
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - ديانت و راستى و پارسائى و پاكى .
عصمت و خلوص و صفا و حقيقت . و كياست و ادراك و عقل و فراست . و عجلهء در كار و خدمت .
زكب
(
zakb
) ا . ع . پرى .
زكب
(
zakb
) م . ع . زكبت المراة ولدها زكبا ( از باب نصر ) : انداخت آن زن بچهء خود را بيك دفعه . و زكب فلان الاناء : پر كرد فلان آوند را . و زكب امراته : گائيد زن خود را .
زكبة
(
zokbat
) ا . ع . نطفه . و فرزند .
زكبة
(
zokbat
) و (
zakbat
) ا . ع .
فى المثل : هو الام زكبة : او حقيرترين چيزى است . و كذلك هو الام زكبة .
زكة
(
zekkat
) ا . ع . سلاح .
زكة
(
zokkat
) ا . ع . خشم و اندوه .
زكت
(
zakt
) م . ع . زكته زكتا :
( از باب نصر ) : پر كرد آن را و يا مخصوص است بپر كردن مشك .
زكر
(
zakr
) م . ع . زكره زكرا ( از باب نصر ) : پر كرد آن را .
زكر
(
zokar
) ع . ج . زكرة .