تخطي إلى المحتوى الرئيسي

فرهنگ نفيسى ( فارسى ) — صفحة 1596

مساهمون:

ص١٥٩٦

ذلذل

(
zalzel
) و (
zolazel
) ا . ع . عطف دامن و يا عطف دامن دراز .

ذلذلات

(
zolzol t
) ا . ع . ذلذلات الناس : مردم كم پايه و كم قدر و فرومايه .

ذلذلة

(
zalzelat
) و (
zolazelat
) ا . ع . عطف دامن . و يا عطف دامن دراز .

ذلذلة

(
zelzelat
) ا . ع . عطف دامن و يا عطف دامن دراز . ج : ذلاذل .

ذلغ

(
zalq
) م . ع . ذلغ الجارية ذلغا ( از باب فتح ) : گائيد آن كنيزك را . و ذلغ الطعام : خورد طعام را . و يا نيك چرب كرد آن را .

ذلغ

(
zalq
) ا . ع . خوردن هر چيز نرمى .

ذلغ

(
zalaq
) م . ع . ذلغت شفته ذلغا ( از باب سمع ) : برگرديد لب او .

ذلف

(
zolf
) ع . ج . اذلف و ذلفاء

ذلف

(
zalaf
) م . ع . خرد بودن بينى و راست بودن تيغهء آن و يا خرد بودن بينى با باريكى و يا اندك ستبر بون بينى و راستى طرف آن ( و الفعل من سمع ) .

ذلفاء

(
zalf '
) ص . ع . مونث اذلف . زنى كه بينى آن داراى ذلف باشد . ج : ذلف .

ذلفاء

(
zalf '
) ا . ع . از نامهاى زنان تازى است .

ذلق

(
zalq
) ا و ص . ع . مجراى محور در بكره . و تيزى زبان . و تيزى سنان . و تيزى هر چيزى . و حروف الذلق : حرفهائى كه از كرانهء زبان و لب برآيد و آن شش حرف است سه تاى آنها را ذولقية گويند كه لام و راء و نون باشد و سه ديگر را شفهية كه باء و فاء و ميم بود . و لسان ذلق : زبان تيز و فصيح و كذا لسان طلق ذلق .

ذلق

(
zalq
) م . ع . ذلق السكين ذلقا ( از باب نصر ) : تيز كرد آن كارد را . و ذلق السموم فلانا : سست گردانيد فلان را باد گرم . و كذلك ذلق الصوم فلانا . و ذلق الطائر : سرگين انداخت آن مرغ . و ذلق اللسان ذلقا : تيز زبان و فصيح گرديد .

ذلق

(
zolq
) ع . ج . اذلق .

ذلق

(
zalaq
) م . ع . ذلق اللسان ذلقا ( از باب سمع ) : تيز زبان و فصيح گرديد . و ذلق السنان : تيز شد آن سنان . و ذلق الضب : بر آمد سوسمار از ريگ درشت بسوى نرم‌تر . و ذلق فلان من العطش : بمرگ رسيد فلان از تشنگى . و ذلق السراج : روشن شد چراغ . و ذلق الرجل : بىآرام شد آن مرد .

ذلق

(
zalaq
) ا . ع . بىآرامى .

ذلق

(
zaleq
) ص . ع . لسان ذلق : زبان تيز . و سنان ذلق : نيزهء تيز . و خطيب ذلق : خطيب فصيح تيز زبان . و رجل ذلق : مرد بىآرام .

ذلق

(
zolaq
) و (
zoloq
) ص . ع . لسان ذلق : زبان تيز و فصيح و كذلك لسان ذلق .

ذلقة

(
zalqat
) و (
zalaqat
) ا . ع . تيزى هر چيزى .

ذلقة

(
zaleqat
) ص . ع . مؤنث ذلق . يق امرأة ذلقة : زن فصيح تيز زبان .

ذلك

(
z lek
) و (
z leka
) ع . كلمهء اشاره يعنى اين .

ذلل

(
zolol
) ع . ج . ذلول .

ذلم

(
zalam
) ا . ع . جاى فرو رفتن آب رودبار .

ذلول

(
zalul
) ص . ع . رام . و شتر رام و راهوار . و سحاب ذلول : ابر بىرعد و برق . ج : ذلل و اذلة . قوله تعالى :
هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ ذَلُولًا فَامْشُوا فِي مَناكِبِها
يعنى قرار داد براى شما زمين را مانند شتر تند راهوار پس راه برويد بر مناكب آن و اين آيهء شريفه صريح است بر حركت زمين .

ذلولى

(
zalavl
) ص . ع . رجل ذلولى : مرد رام و مطيع و منقاد .

ذلولى

(
zaluliyy
) ص . ع . نيكو خو و نرم خو . ج : ذلوليون . و خوار . و رام .

ذلوليون

(
zaluliyyun
) ع . ج . ذلولى .

ذلى

(
zaly
) م . ع . ذلى الرطب ذليا ( از باب ضرب ) : چيد رطب را .

ذليذلات

(
zolayzel t
) ا . ع ذليذلات الناس : مرد كم پايه و كم قدر .

ذليق

(
zaliq
) ص . ع . خطيب ذليق : خطيب فصيح زبان . و لسان ذليق : زبان تيز و فصيح .

ذليقة

(
zaliqat
) ص . ع . مؤنث ذليق . يق : امرأة ذليقة : زن فصيح زبان .

ذليل

(
zalil
) ص . ع . خوار . ج . ذلال و اذلاء و اذلة و ذلان .

ذليل

(
zalil
) ص . پ . - مأخوذ از تازى - خوار و گنهگار . و رام و مطيع و نرم و آسان . و فرومايه . و بىچيز . و دون و سبكمايه .

ذم

(
zamm
) ا . ع . نكوهش خلاف مدح . و عيب . ج : ذموم . يق : افعل كذا و كذا و خلاك ذم اى خلامنك ذم : يعنى بكن اين كار را و نكوهيده نخواهى شد .

ذم

(
zamm
) م . ع . ذمه ذما و مذمة ( از باب نصر ) : نكوهيد آن را و سرزنش كرد . و ذم انف الجدى ( از باب ضرب ) : روان گرديد آب بينى جدى . و كذا ذم المخاط و نحوه .

ذم

(
zam
) و (
zamm
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - هجو و بدگوئى و نكوهش . و ذم كردن : بد گفتن و هجو كردن و نكوهيدن .

ذم

(
zamm
) و (
zemm
) ص . ع .
فرهنگ نفيسى ( فارسى ) — صفحة 1596 | على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )