ذقن
(
zaqan
) م . ع . ذقنت الدلو ذقنا ( از باب سمع ) : كج گرديد لب دول در وقتى گويند كه دول دوخته شده باشد .
ذقناء
(
zaqn '
) ص . ع . مؤنث اذقن زن دراز زنخ . و زن كج فرج . و ماده شترى كه رخت و بار آن مايل و كج گرديده باشد . ج :
ذقن .
ذقواء
(
zaqv '
) ا ص . ع . مونث اذقى فرو هشته گوش سست بينى .
ذقون
(
zaqun
) ص . ع . ناقة ذقون :
ماده شتر سست زنخ كه در رفتن زنخ خود را فروهشته دارد . و دلو ذقون : دول كژ لب .
ذقون
(
zoqun
) ا . ع . ج . ذقن .
ذقيط
(
zaqit
) ص . ع . رحل ذقيط :
مرد پليد .
ذكا
(
zak
) م . ع . ذكا ذكوا و ذكا و ذكاء . مر . ذكاء .
ذكا
(
zak
) ا . ع . خدرك شعله زن .
ذكاء
(
zak '
) ا . ع . خدرك شعله زن .
و تيزى خاطر . و تمام شدن دندان سال و عمر .
يق : بلغت الدابة الذكاء . و ذبح و نحر .
ذكاء
(
zak '
) م . ع . ذكت النار ذكوا و ذكا و ذكاء ( از باب نصر ) :
سخت شد زبانهء آتش . و ذكا الشاة ذكاء و ذكاة گلو بريد آن گوسپند را و ذكى الشخص ذكاء ( از باب سمع ) و ذكا ذكا ( از باب نصر ) : و ذكو ذكاء و ذكاوة ( از باب كرم ) : تيز خاطر گرديد آن شخص .
ذكاء
(
zok '
) ا . ع . ( معرفة غير مصروفة ) آفتاب . يق : هذه ذكاء طالعة . و فى الحديث : احرقنى ذكاؤها اى شدة حرها و التهابها . و ابن ذكاء : صبح بدان .
جهت كه از ضوء آفتاب پيدا مىشود .
ذكاة
(
zok t
) م . ع . ذكا الشاة ذكاء و ذكاة . مر . ذكاء .
ذكاة
(
zak t
) ا . ع . ذبح و نحر .
ذكار
(
zek r
) ع . ج . ذكر .
ذكارة
(
zek rat
) ع . ج . ذكر .
ذكاره
(
zokk rat
) ا . ع . خرما بن نر .
ذكاوة
(
zak vat
) م . ع . ذكو ذكاوة و ذكاء . مر . ذكاء .
ذكاوت
(
zak vat
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - تيزى فهم و ادراك و زيركى و فراست و هوش و سرعت انتقال و نپراش .
ذكاوين
(
zak vin
) ع . ج . ذكوان .
ذكذكة
(
zakzakat
) ا . ع . زنده دلى .
يق : له ذكذكة او فيه ذكذكة .
ذكر
(
zakr
) م . ع . ذكره ذكرا ( از باب نصر ) : زد آن را بر نرهء وى .
ذكر
(
zekr
) ا . ع . هر چيز كه بر زبان رود . و دعا . ج : اذكار . و آوازه . و ستايش .
و بلندى و بزرگى . قوله تعالى
ص وَ الْقُرْآنِ ذِي الذِّكْرِ
اى ذى الشرف . و نماز . و كتابى كه در آن تفضيل دين و وضع و نهاد كيش و ملت باشد . و مرد توانا و دلاور سرباز زننده . ج : ذكور . و باران سخت و بزرگ قطره . و سخن بلند و استوار . و ركن السود و حجر . منه حديث عايشة رضى اللّه عنها :
فجلسوا عند الذكر حتى بدا حاجب الشمس . و آن حضرت صلى اللّه عليه و آله .
قوله تعالى :
أَرْسَلْنا إِلَيْكُمْ
ذكرا
رَسُولًا .
و قرآن . و انجيل . و تورات . و نام مردى .
و ذكر الحق : چك . و اهل الذكر :
يهود و نصارى . و سابق الذكر : هر چيز كه در پيش ياد شده باشد .
ذكر
(
zekr
) م . ع . ذكر الفلانة ذكرا ( از باب نصر ) : خطبه كرد فلان زن را و يا متعرض خطبهء وى گرديد . و ذكر حقه : ياد داشت حق او را و رعايت آن نمود و ضايع نساخت . و ذكر الشيى ذكرا و تذكارا : ياد كرد آن چيز را و حفظ نمود .
ذكر
(
zekr
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - هر چيز كه بر زبان رود و بخاطر نگاهداشته شود . و ياد . و شكر و ستايش و مدح . و مناجات . و بيان و ايراد . و ذكر جزء و ارادهء كل يعنى تسميهء جزء باسم كل . و ذكر خدا : مناجات . و ذكر نام خدا : استغاثه بنام خدا . و ذكر خير : مدح و ستايش و تحسين و تعريف . و ذكر كردن : ياد كردن . و حكايت كردن . و يادداشت كردن .
و ستايش كردن . و خواندن و مناجات كردن .
ذكر
(
zokr
) و (
zekr
) ا . ع . حفظ و يادآورى و تذكر . يقال : هو ما زال منى على ذكر او على ذكر اى على تذكر يعنى او هميشه در ياد من است . و اجعله منك على ذكر يعنى فراموش مكن او را .
و كذا على ذكر .
ذكر
(
zokr
) ا . ع . حدت و تيزى . و ذو ذكر : شمشير برنده كه لبهء آن تيز باشد .
ذكر
(
zakar
) ا و ص . ع . مرد خلاف زن . ج : ذكور و ذكورة و ذكار و ذكارة و ذكران و ذكرة . و آهن و پولاد . و بلارك و مانند آن . و نره . ج : ذكور و ذكره و مذاكير كانهم فرقوا بين الفحل و العضو . و سيف ذكر : شمشير آبدار .
ذكر
(
zakar
) ا . پ . نوعى از عود صليب كه نر و ماده است و بتازى ورد الحمير خوانند .
ذكر
(
zakar
) ا . پ . بلغت زند و پا زند نر مقابل ماده .
ذكر
(
zakar
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - نره و فزه و كير و فلانه .
ذكر
(
zaker
) و (
zakor
) ص . ع .