تخطي إلى المحتوى الرئيسي

فرهنگ نفيسى ( فارسى ) — صفحة 1746

مساهمون:

ص١٧٤٦
پس ماند ماده شتر در رفتن و درنگ كرد .

زحير

(
zahir
) م . ع . پيچاك شكم كه خون برآرد . و آواز و دم سرد و ناله برآوردن . و سخت روان شدن شكم ( و الفعل من فتح و ضرب كالزحار و الزحارة ) .

زحيل

(
zahil
) ص . ع . دور از جاى و مقام خويش .

زخ

(
zax
) ا . پ . آواز و نالهء حزين . و بانگ و صداى جرس و زنگ و فرو بردن چيزى به زور و عنف در مغاك . و آزخ و ثؤلول . و زخم و جراحت .

زخ

(
zaxx
) م . ع . زخ الجمر زخا و زخيخا ( از باب ضرب ) : سخت درخشيد آتش . و زخ زيد زخا : خشم گرفت زيد و كينه ورزيد . و برجست . و زخ ببوله : كميز انداخت . و زخت المراة بالماء : آب راند آن زن در وقت جماع . و زخه زخا ( از باب نصر ) : سپوخت و انداخت او را بمغاك و از پس راند . و زخ الحادى : تيز راند شتران را . و زخ المراة : گائيد آن زن را .

زخاخة

(
zaxx xat
) ص . ع . امراة زخاخة : زنى كه در وقت جماع آب راند .

زخار

(
zex r
) م . ع . زاخر مزاخرة و زخارا . مر . مزاخرة .

زخار

(
zaxx r
) ص . ع . درياى بسيار آب و پر .

زخارف

(
zax ref
) ع . ج . زخرف . و زخارف الدنيا : آرايش و لذتهاى دنيا و تجملات آن و چيزهائى كه در ظاهر آراسته و در باطن خراب باشد . و زخارف الماء : راه روهاى آب .

زخاره

(
zax re
) ا . پ . شاخ درخت .

زخارى

(
zax riyy
) ص . ع . مكان زخارى النبات : جائى كه علف بهم در پيچده باشد .

زخارى

(
zox riyy
) ص . ع . نبات زخارى : گياه تازهء نبك باليدهء درهم پيچيده .

زخارى

(
zox riyy
) و (
zax riyy
) ا . ع . زخارى النبات : شكوفهء گياه و نضارت و تازگى آن . و كذا زخارى النبات .

زخباء

(
zaxb '
) ا . ع . شتر مادهء قوى و تواناى بر سير .

زخة

(
zaxxat
) ا . ع . زن . و كينه و خشم .

زخة

(
zoxxat
) ا . ع . گوسپندان ريزه .

زختاره

(
zaxt re
) ا . پ . زخاره و شاخهء درخت .

زخر

(
zaxr
) م . ع . زخر البحر زخرا و زخورا ( از باب فتح ) : پر شد دريا از آب و موج زد . و زخر الوادى : نيك دراز و بسيار آب گرديد رود بار . و زخر الشيئ : پر كرد آن چيز را . و زخرت القدر : به جوش آمد ديگ . و زخرت الحرب : به جوش و خروش آمد جنگ و گرم شد . و زخر القوم : به جوش آمدند آن گروه جهة نفير زدن و يا جهة جنگ . و زخرت النبات : گواليد گياه و شكوفه آورد . و زخر الرجل بما عنده : فخر كرد آن مرد به آنچه كه داشت . و زخره : غالب آمد او را در فخر و به اين معنى بيشتر از باب نصر آيد . و زخر الرجل : شادمان گردانيد آن مرد را . و زخر العشب المال : فربه گردانيد گياه شتران را رونق داد آنها را . و زخر الدق : بر باد داد ريزه‌ها را .

زخرط

(
zexret
) ا . ع . آب بينى و آب دهن شتر و گوسپند . و نوعى از گياه .

زخرف

(
zoxrof
) ا . ع . زر . و كمال خوبى چيزى . و آراسته و آبدار از هر چيز . و خوبى سخن بآرايش دروغ . و الوان نبات زمين . و جانوركى مانند مگس چهار پايه كه بر آب مىرود . و كشتى . ج : زخارف . و نقش و نگار زرين . مر . زخارف .

زخرفة

(
zaxrafat
) م . ع . زخرف الكلام زخرفة : آراست سخن را و بر بست . و نيز زخرفة : نگارين كردن چيزى را بزر و مانند آن .

زخروط

(
zoxrut
) ا . ع . شتر كلانسال

زخره

(
zaxre
) ا . پ . كسى كه مىنگرد بازى قمار را و تماشا مىكند .

زخرى

(
zoxriyy
) ص . ع . دراز از هر چيزى .

زخريط

(
zexrit
) ا . ع . آب دهن و آب بينى گوسپند و شتر . و يك نوع گياهى .

زخزب

(
zoxzobb
) ا . ع . درشت توانا . و پرگوشت . يق : صار ولد الناقة زخربا اى غلظ جسمه و اكتنز لحمه .

زخزخة

(
zaxzaxat
) م . ع . زخزخ المراة زخزخة : جماع كرد آن زن را .

زخف

(
zaxf
) م . ع . زخف زخفا و زخيفا ( از باب فتح ) : فخر كرد و تكبر نمود .

زخلوط

(
zoxlut
) ا . ع . مرد ناكس و فرومايه .

زخم

(
zaxm
) ا . پ . جراحتى كه از آلات جارحه بهم رسد و ريش . و تفرق اتصال . و داغ . و خال . و بريدگى و قطع . و ضرب . و صدمه . و كسر و شكستگى . و بيمارى و دردمندى . و رنج . و زحم بريان : نوعى از پيلاو كه دم پخت نيز گويند . و زخم خوردن : زخم رسيدن و مجروح شدن . و زخم سهمناك : جراحت مهلك و جراحت زهر آلود . و زخم كارى : جراحت بزرگ و جراحتى كه بيكى از آلات عمدهء بدن بر خورد كرده و مهلك باشد . و