ذره
(
zarre
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - هر مادهء بسيار خردى كه ابعاد آن را با چشم نتوان معين كرد . و ذرهء آتش : پارهء بسيار خرد از اخگر . و ذرهبين : آلتى كه بدان چيزهاى بسيار خرد را كه با چشم ديده نمىشود مىتوان ديد .
ذره صفت
(
zarre - sefat
) ص . پ . حقير و فروتن مانند ذره .
ذره قدر
(
zarre - qadr
) ص . پ . باندازهء ذره و در حقيقت هيچ .
ذرهوار
(
zarre - v r
) ص . پ . ذره صفت .
ذرى
(
zary
) م . ع . ذرت الريح التراب ذريا ( از باب ضرب ) : برد باد خاك را . و نيز ذرى : بر باد كردن خرمن .
يق : ذرى الناس الحنطة : بر باد دادند گندم را .
ذرى
(
zor
) ا . ع . آنچه از چيزى برافتد . و ج . ذروة و ذروة .
ذرى
(
zarriyy
) ا . ع . شمشير بسيار آب . و جوهر شمشير و آب شمشير .
ذرئ
(
zari '
) ص . ع . كشت تخم افشانده .
يق . زرع ذرئ .
ذريات
(
zorriyy t
) ع . ج . ذرية .
ذرياطة
(
zery tat
) ص . ع . ارض ذرياطة : زمين بريگ سرشت .
ذريب
(
zeryab
) ا . ع . شكوفه و يا گل زرد . و تب زرد .
ذريبا
(
zarayabb
) ا . ع . عيب . و سختى و بلا .
ذرية
(
zorriyyat
) و (
zarriyyat
) و (
zerriyyat
) ا . ع . نسل و ولد و بچه و خلف و تخمه . ج : ذرارى و ذريات . و زن و زنان و در اين معنى آخرى واحد و جمع در آن يكسان است . و كاه ذرية بمعنى آباء استعمال مىگردد . قوله تعالى :
حَمَلْنا ذُرِّيَّتَهُمْ فِي الْفُلْكِ الْمَشْحُونِ
.
ذريح
(
zarih
) ع . ج . ذريحة .
ذريح
(
zerrih
) ا . ع . جانورى كوچك سرخ رنگ و سم . ج : ذراريح .
ذريحة
(
zarihat
) ا . ع . پشته . و جماعت . و جانوركى سرخ رنگ و سم كه مىپرد . ج : ذريح .
ذريحى
(
zarihiyy
) ص . ع . احمر ذريحى : سرخ ارغوانى .
ذريحيات
(
zarihiyy t
) ا . ع . نوعى از شتران .
ذريرة
(
zarirat
) ا . ع . نوعى از بوى خوش . و داروى پراكندنى . و ذراتى كه در روى سطح شراب شناور و مواجاند .
ذريرح
(
zarirah
) ا . ع . مصغر ذرحرح .
ذريره
(
zarire
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - نوعى از عطريات كه پرگنه نيز گويند .
ذريس
(
zaris
) ا . پ . يك قسم از كبك .
ذريع
(
zari '
) ص . ع . تيزرو فراخ گام .
و فى صفته صلى اللّه عليه و آله : كان ذريع المشى اى واسع الحظو . و امر فراخ و وسيع . و مرگا مرگى . و قتل ذريع اى سريع . الحديث فاكل اكلا ذريعا اى سريعا كثيرا . و فرس ذريع : اسب سبك سير تيز رو فراخ كام . و كذلك بعير ذريع .
و نيز ذريع بمعنى شفيع و شفاعت كننده .
ذريعة
(
zari'at
) ا . ع . وسيله و سبب .
و طريقه . و موقع . و آنچه به دو به ديگرى پيوندند .
و ماده شتر و جز آن كه صياد در پس آن شده بر صيد تير اندازد .
ذريعه
(
zari'e
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - وسيله و سبب . و واسطه . و هديه و انعام .
ذريف
(
zarif
) ا . ع . اشك روان .
ذريف
(
zarif
) م . ع . ذرف ذرفا و ذروفا و ذريفا . مر . تذرأف .
ذريه
(
zorriyye
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - احفاد و اولاد مرد بزرگ و اولاد اولاد او و كسان و اخلاف او . و ذريهء رسول خدا :
سادات .
ذش
(
zacc
) م . ع . ذش الرجل ذشا ( از باب ضرب ) : سير كرد و رفت ( لغة فى دش ) .
ذعاذع
(
za ze '
) ا . ع . خرما بن بلايه وردى . و تفرقوا ذعاذع : متفرق و پراكنده شدند اين جا آنجا .
ذعار
(
zo ' ' r
) ص . ع . ج . ذاعر .
ذعارير
(
za rir
) ا . ع . ذعارير الانف : آب سبز رنگ كه از بينى برآيد .
و تفرقوا ذعارير : پريشان و پراكنده شدند .
ذعاع
(
za ' ? '
) ع . ج . ذعاعة .
ذعاعة
(
za ' 'at
) ا . ع . فرقه و گروه و جماعت . و خرما بن بلايه وردى . ج :
ذعاع .
ذعاعة
(
za ' 'at
) و (
zo ' 'at
) ا . ع . فاصلهء ما بين دو خرمابن در رسته .
ذعاف
(
za f
) م . ع . ذعف ذعفا و ذعافا ( از باب سمع ) : مرد و هلاك گرديد .
ذعاف
(
zo f
) ا . ع . زهر و زهر قاتل .
ج : ذعف .
ذعاف
(
zo f
) ص . ع . موت ذعاف :
مرگ سريع و زودكش .
ذعاق
(
zo q
) ص . ع . ماء ذعاق :
آب تلخ و ستبر كه خورده نشود . و داء ذعاق :
بيمارى كشنده .
ذعالب
(
za leb
) ع . ج . ذعلب . و ج . ذعلبة .
ذعاليب
(
za lib
) ع . ج . ذعلوب .