آرنج . و بازو و در همهء اين معانى گاهى مذكر هم آيد . ج : اذرع و ذرعان . و از دو دست گاو و گوسپند آنچه بالاى پاچه است .
المثل : لا تطعم العبد الكراع فيطمع فى الذارع . و از دست شتر آنچه بالاى ساق باريك است . و همچنين از اسب و استر و خز . و نيز ذراع : داغ رش شتر . و صدر نيزه . و گز خواه از آهن باشد يا از چوب .
و رجل واسع الذراع : يعنى مرد فراخ خو . و ضاق بالامر ذراعه يعنى سست و ضعيف شد طاقت او و از آن كار نجات نيافت . و ذراع الاسد : منزلى است مر قمر را و آن را الذراع نيز گويند . و هو منى على حبل الذراع يعنى او مستعد و حاضر است . و ذو الذراعين :
لقب مالك بن حارث شاعر . و اولاد ذراع :
سگان و خران .
ذراع
(
zarr '
) ا . ع . شترى كه ماده را جهة گشنى به ذراع خود بخواباند . و خيك خرد كه آن را از جانب ذراع باز كرده باشند .
ذرآنى
(
zar ' niyy
) و (
zara ' niyy
) ص . ع . نمك نيك سپيد .
ذراوة
(
zor vat
) ا . ع . آنچه از چيزى برافتد . و ريزهء كاه و جز آن كه در وقت باد باد دادن گندم از وى جدا افتد . و ذراوة النبت : ريزهء گياه خشك كه باد برداشته و برده باشد .
ذرائع
(
zar e '
) ع . ج . ذريعة .
ذرب
(
zarb
) ا . ع . نشگرده و شفرهء كفشدوزان .
ذرب
(
zarb
) م . ع . ذربه ذربا ( از باب نصر ) : تيز كرد آن را .
ذرب
(
zerb
) ا . ع . هسته مانندى كه در گردن انسان و يا ستور پيدا شود . و بيمارى جگر .
ذرب
(
zorb
) ع . ج . ذرب . يق :
قوم ذرب : اى احداء .
ذرب
(
zarab
) ا . ع . بد زبانى . ج :
اذراب . و آزارى كه به نشود . و زنگ . و سخن بد . و بيمارى در لولهء هضم كه طعام هضم نشده دفع گردد .
ذرب
(
zarab
) م . ع . ذربت معدته ذربا و ذرابة و ذروبة ( از باب سمع ) :
تباه شد معدهء او و اصلاح گرفت ( ضد ) . و ذرب السيف و غيره ذربا و ذرابة :
تيز و برنده گرديد شمشير و جز آن . و ذرب الجرح : دوا نپذيرفت آن جراحت و تباه گرديد و فراخ شد و زرداب از وى روان گرديد .
و نيز ذرب : فحش گفتن و بد زبان گرديدن .
ذرب
(
zareb
) ا و ص . ع . تيز از هر چيزى .
و شفره . و مرد زبان دراز و تيز زبان . و لسان ذرب و سيف ذرب : اى حديد . ج :
ذرب .
ذرب
(
zerab
) ع . ج . ذربة .
ذربات
(
zareb t
) ص . ع . ج . ذربة .
ذربان
(
zarab ne
) ا . ع . بصيغهء تثنيه بدى و خلاف . يق : رماه بالذربين يعنى متهم كرد او را ببدى و خلاف .
ذربة
(
zerbat
) ا . ع . گره گوشت .
و زن زبان دراز و خيانتكار . ج : ذرب . و هسته مانندى كه در گردن مردم و يا ستور پديد آيد .
ذربة
(
zarebat
) ص . ع . مؤنث ذرب يعنى زن بد زبان . ج : ذربات .
ذربى
(
zarab
) ا . ع . عيب .
ذربى
(
zarabb
) ا . ع . بلا و سختى و داهيه .
ذربيا
(
zarabbiy
) ا . ع . عيب .
ذربيا
(
zarabiy
) ا . ع . بلا و سختى و داهيه .
ذرة
(
zorat
) ا . ع . قسمى از ارزن .
ذرة
(
zarrat
) ا . ع . آنچه از روزن در آفتاب پيدا آيد . و واحد ذر يعنى يك مورچه .
ذرة
(
zorrat
) و
ذرت
(
zorrat
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - نوعى از غله كه داراى خوشهايست بزرگ و آن را گندم مكه و جوگان نيز مىگويند و مانند گندم يكى از نباتات گرانبهاست و دانههاى آن غذاى نيكوئى است مر انسان و حيوانات را و سبز نارس اين گياه را مىتوان مانند قصيل بحيوانات داد و نيز برگهاى خشك شدهء آن را مانند كاه ستور مىخورند و علاوه مىتوان قند از ذرة استخراج كرد .
ذرح
(
zarh
) م . ع . ذرح الطعام ذرحا ( از باب فتح ) : ذراريح انداخت در آن طعام . و ذرح الشيئ فى الريح :
پرانيد آن چيز را بباد .
ذرح
(
zarah
) ا . ع . درختى كه از چوب آن پالان سازند .
ذرح
(
zarrah
) و
ذرحرح
(
zorahrah
) و (
zorohroh
) و (
zorrohroh
) و
ذرحوح
(
zorhuh
) ا . ع . جانوركى سمى . ج . ذراريح . مر . ذراح .
ذرخش
(
zaraxc
) و (
zoraxc
) و (
zoroxc
) ا . پ . رعد و برق و درخش .
ذرذار
(
zarz r
) ا و ص . ع . رجل ذرذار : مرد پر حرف . و نيز ذرذار لقب مردى .
ذرذرة
(
zarzarat
) م . ع . پراكندن .
يق : ذرذر الحب و الملح و نحوهما ذرذرة .
ذرز
(
z raz
) م . ع . ذرز ذرزا ( از باب سمع ) : بر لذتهاى دنيا قادر گرديد .
ذرطاء
(
zert '
) م . ع . ذرطى فلان