و خم گرديده و حلاجى شده .
خيذع
(
xayza '
) ا . ع . عيب و نكوهش .
خير
(
xayr
) ا و ص . ع . نيكوئى . و آنچه در آن همه رغبت نمايند چون عقل و عدل .
ج : خيور . و مال . قوله تعالى :
إِنْ تَرَكَ خَيْراً
اى مالا . و اسبان . و مرد نيكو و بسيار خير . ج : اخيار و خيار . و خوب صورت و جميل و نيكوتر . و هو خير منك : او به است از تو و اگر ارادهء تفضيل كنند در مذكر گويند فلان خيرة الناس و در مونث فلانة خير الناس ( لا يثنى و لا يجمع ) و قولهم : و ما خير اللبن ( بنصب الراء و النون ) كلمهء تعجب است يعنى چه خوب و نيكو است شير . و انك ما و خيرا يعنى با خير هستى و نزديك است برسى خير را . و زيد الخير نامش زيد الخيل بود فسماه رسول اللّه صلى اللّه عليه و آله لما وفد زيد الخير .
و خير بواء ( مأخوذ از فارسى ) : هيل كه قاقلهء صغار باشد .
خير
(
xayr
) م . ع . خار خيرا و خيرا و خيرة و خيرة . مر . خير .
خير
(
xayr
) پ . كلمهء نفى بمعنى نه و نى .
خير
(
xayr
) ا و ص . پ . - مأخوذ از تازى - نيك و خوب . و نيكوئى و خوبى . و بركت . و مزد و اجر نيك و نعمت . و صواب . و فيض .
و با بركت و با فيض و با صواب . و خير الامور :
بهترين امور . و خير و شر : نيك و بد . و خير و عافيت : بركت و عافيت . و دعاى خير : دعاى نيك . و بناى خير : بناى با فيض و بركت و با صواب . و كار خير : كار با صواب . و خير ديدن : اجر نيك حاصل كردن .
خير
(
xir
) ا و ص . پ . سرگشته و حيران .
و هرزه و عبث . و بىتقريب و بىسبب . و تيرگى . و غبارى كه در چشم بهم رسد . و گل هميشه بهار كه خيرى نيز گويند . و مردم بىحيا و بىشرم و رند و دلير .
خير
(
xir
) ا . ع . كرم و بزرگوارى و نجابت .
و اصل و شكل و هيئت . و نام قصبهاى در فارس .
خير
(
xeyar
) م . ع . خار الرجل على غيره خيرا و خيرا و خيرة و خيرة ( از باب ضرب ) : تفضيل داد آن مرد را بر غير وى . و خار الشيئى : برگزيد آن چيز را . و خار الرجل خيرا : نيكو و گزيده و صاحب خير گرديد آن مرد . و خار الله لك فى هذا الامر : خير و نيكوئى دهد ترا خدا در اين كار . و خاره : غلبه كرد او را در نيكى و برگزيد .
خير
(
xayyer
) ص . ع . مرد نيكو كار و ديندار و بسيار خير . ج : خارة .
خير
(
xayyer
) ص . پ . - مأخوذ از تازى - نيكوكار و بسيار خير .
خيرات
(
xayr t
) ع . ج . خيرة . و هى الفاضلة من كل شئ . قوله تعالى :
فَاسْتَبِقُوا الْخَيْراتِ . *
خيرات
(
xayr t
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - اعمال حسنه و كارهاى نيكو و دهشته و فغيازى و نواخته . و بناهاى مقدس و بناهائى كه فوائد آن عام بهمهء مردم باشد مانند مسجد و آب انبار و پل و كاروانسرا . و موقوفات . و خيرات كردن : چيزى را در راه خدا بذل كردن كه صواب آن شامل حال اموات گردد .
خيراتى
(
xayr ti
) ص . پ . - مأخوذ از تازى - قصد شده براى مقاصد خير و داده شده و يا دريافت شدهء در خيرات .
خيراثر
(
xayr - asar
) ص . پ . عالى و ممتاز و عالى مقدار . و آنكه كارهاى خير از آن صادر گردد .
خيرانديش
(
xayr - andic
) ص . پ .
طالب و راغب خوبى و نيكى و خيرخواه .
خيرانديشى
(
xayr - andici
) ا . پ .
رغبت در نيكى و خوبى و خيرخواهى .
خيرباد
(
xayr - b d
) پ . كلمهء دعا كه در وقت وداع و خداحافظ استعمال مىكنند يعنى هميشه خوش باشيد .
خيربوا
(
xirbov
) ا . پ . هيل كوچك و قافلهء صغار .
خيرة
(
xayrat
) ص . ع . مؤنث خير و زن نيكوكار و بسيار خير . و فلان خيرة الناس : فلان بهترين مردم است . و فلانة الخيرة من المراتين يعنى فلان زن بهترين آن دو زن است .
خيرة
(
xayrat
) و (
xeyarat
) ا . ع . زن نيكو و گزيده و بسيار خير . ج : خيرات .
خيرة
(
xirat
) و (
xeyarat
) ا و ص . ع .
دل نهادگى بر چيزى به خواهش خود و اختيار .
و بر گزيدگى . و نيكوئى . و گزيده . و محمد صلى اللّه عليه و آله خيرة اللّه من خلقه . و كذا خيرة الله .
خيرة
(
xirat
) و (
xeyarat
) م . ع .
خار خيرا و خيرة و خيرة . مر . خير .
خيرة
(
xeyarat
) ا . ع . زن گزيده و نيكو .
خيرة
(
xayyerat
) ا و ص . ع . زن بسيار خير و نيكوكار و ديندار . و نام مدينهء منوره على ساكنها الف تحيه .
خيرخواه
(
xayr - x h
) ص . پ . طالب و راغب خوبى و نيكى .
خيرخواهى
(
xayr - x hi
) ا . پ .
رغبت در خوبى و نيكى .
خير خير
(
xir - xir
) ا و ص . پ . هرزه و بيهوده و بىسبب و بىتقريب . و تيره و تاريك . و شوخ شوخ . و خير دوم از توابع است .
خيرسر
(
xir - sar
) ص . پ . خود راى و سركش و مغرور و خودبين و بىشرم و بيحيا