تخطي إلى المحتوى الرئيسي

فرهنگ نفيسى ( فارسى ) — صفحة 1368

مساهمون:

ص١٣٦٨

خشكمانا

(
xock - m n
) ا . پ . هر چيز سردى كه پس از غذا تناول كنند جهة تسكين حرارت معده .

خشك مغز

(
xock - maqz
) ص . پ . خشك سر و تند خوى و ديوانه وش و احمق .

خشك مغزى

(
xock - maqzi
) ا . پ . ديوانگى . و تند خوئى و خشم و قهر .

خشك نان

(
xock - n n
) ا . پ . بسكماچ .

خشك نانه

(
xock - n ne
) ا . پ . نان خالى كه بىنان خورش خورند . و بسكماچ .

خشكناى

(
xock - n y
) ا . پ . حلقوم و ناى گلو .

خشكوا

(
xock - v
) ا . پ . خشكفا و نان خمير برنيامدهء فطير .

خشكه

(
xocke
) ا . پ . پلا و بىروغن . و آرد گندم نابيخته . و آهن آب نداده .

خشكى

(
xocki
) ا . پ . بيوست و ضد ترى و عدم لطافت . و تنگى و سختى كه از نيامدن باران باشد . و بىبارانى مملكت و كشور ضد ترى . و زمين خشك . و پهن خشك شدهء اسب كه در زير دست و پاى وى بگسترانند .

خشكيدن

(
xockidan
) ف ل . پ . خشك شدن و بر طرف شدن ترى . و از نمو افتادن گياه و درخت و ضايع شدن آن . و از كار افتادن .

خشكيده

(
xockide
) ص . پ . خشك شده . و تشنه .

خشل

(
xacl
) ا . ع . بيضهء تهى كرده . و گياهى زرد و سرخ و سبز . و سرهاى دست برنجن و سرهاى خلخال .

خشل

(
xacl
) م . ع . خشله خشلا ( از باب نصر ) : بلايه و فرومايه كرد آن را .

خشل

(
xacl
) و (
xacal
) ا . ع . مقل و مقل خشك و يا مقل‌تر و مقل ريزه . و خستهء مقل .

خشل

(
xacal
) ا . ع . آنچه به كار نيايد .

خشل

(
xacal
) م . ع . خشل الثوب خشلا ( از باب سمع ) : كهنه شد آن جامه .

خشل

(
xacal
) ا . پ . نوعى از انگوم كه آن را مقل گويند .

خشلة

(
xaclat
) و (
xacalat
) ا . ع . واحد خشل و يا خشل يعنى يك دانهء خستهء مقل .

خشل فشل

(
xacelon - facelon
) ص . ع . يعنى ضعيف و ناتوان .

خشم

(
xacm
) م . ع . خشمه خشما ( از باب ضرب ) : شكست خيشوم او را . و خشمه الشراب : مست گردانيد او را شراب .

خشم

(
xacm
) ا . ع . علت بوى گرفتگى بينى .

خشم

(
xacam
) م . ع . خشم اللحم خشما ( از باب سمع ) : بوى گرفت آن گوشت . و خشم الانسان : رسيد به انسان دردى كه فاسد كرد بينى آن را و حس بوى چيزى را نمىكند . و خشم الانف : بوى گرفت بينى از علتى . و خشم الرجل خشما و خشوما ( نيز از باب سمع ) : فراخ گرديد بينى آن مرد . و خشم فلان خشما و خشاما : ( نيز از باب سمع ) افتادند غضروفائي كه ميان بينى و دماغ فلان بود .

خشم

(
xecm
) و (
xacm
) ا . پ . قهر و غضب . و انفعال و غصه . و خشم گرفتن : غضبناك شدن و در غضب و قهر درآمدن و برآشفته شدن . و بخشم آوردن : در قهر و غضب آوردن و غضبناك كردن و برآشفته كردن . و بخشم شدن : غضبناك شدن .

خشماء

(
xacm '
) ص . ع . مؤنث اخشم - زن فراخ بينى . و زنى كه بينى وى از علتى بوى گرفته باشد . و زنى كه قوهء شامه نداشته باشد .

خشماغيل

(
xacm qil
) ا . پ . نگاه از روى غضب و قهر و از گوشهء چشم . و كج بينى . و لوچ چشم .

خشمالو

(
xacm lu
) و خشم آلود (
xacm - lud
) و خشم آلوده (
xacm - lude
) ص . پ . غضبناك و خشمناك .

خشمة

(
xocmat
) ا . ع . مست گردانيدگى شراب از رسيدن بوى آن بخيشوم .

خشمگر

(
xacm - gar
) و خشمگين (
xacm - gin
) ص . پ . آنكه پر از خشم و قهر باشد . و غضبناك .

خشمگينى

(
xacm - gini
) ا . پ . خشم و قهر و غضبناكى و غضب آلودگى .

خشملو

(
xacm - alu
) ص . پ . خشمالو . و خشملو كردن : دغدغه كردن .

خشمن

(
xacman
) ص . پ . خشمناك و خشمگين .

خشمناك

(
xacm - n k
) ص . پ . كسى كه داراى خشم باشد و غضبناك .

خشمناكى

(
xacm - n ki
) ا . پ . غضبناكى و خشم و قهر .

خشمه

(
xacme
) ا . پ . اسباب و آلات سفر .

خشن

(
xacn
) م . ع . خشن خشنا و خشانة . مر . خشانة .

خشن

(
xocn
) ص . ع . ج . اخشن و خشناء .

خشن

(
xacen
) ص . ع . درشت غير املس از هر چيزى . ج : خشان و خشن . و خش الجانب : صعب فوق از طاقت .

خشن

(
xacen
) ص . پ . - مأخوذ از تازى - درشت و زبر و ناهموار و ناصاف . و سخت رو .

خشن

(
xocon
) ص . ع . ج . خشن .

خشن

(
xecn
) و (
xecan
) ا . پ . بازى كه نه سپيد باشد و نه سياه و آن را خشين نيز گويند .