تخطي إلى المحتوى الرئيسي

فرهنگ نفيسى ( فارسى ) — صفحة 1360

مساهمون:

ص١٣٦٠

خزيدن

(
xazidan
) ف ل . پ . آهسته به جائى درشدن . و نشسته رفتن مانند كودكان تازه برفتار آمده . و در كنجى پنهان شدن .

خزيده

(
xazide
) ص . پ . شخصى كه در كنجى و رخنه‌اى پنهان شده باشد .

خزير

(
xazir
) ا . پ . خاكستر سوزنده‌اى كه در آن آتش باشد . و خاكستر سرگين و آتش .

خزير

(
xazir
) و خريرة (
xazirat
) ا . ع . قسمى از آش و آبگوشت .

خزيز

(
xaziz
) ا . ع . عوسج بسيار خشك كه نوعى از خار است .

خزيفة

(
xozayfat
) ا . ع . از اعلام است .

خزين

(
xazin
) ص . ع . لحم خزين : گوشت بوى گرفته و متغير شده .

خزينه

(
xazine
) ا . پ . هزينه و مخزن و مغازه . و خزانه و گنجينه . و بيت المال . و باج و خراج . و خزينهء حمام : آن آبگير از حمام كه در وى آب گرم باشد و گاه بر آب سرد هم اطلاق كنند .

خزينه‌دار

(
xazine - d r
) ا . پ . تحويلدار . و خزانه‌دار . و جبه‌دار . و گنجور .

خزيى

(
xazy
) ص . ع . مونث خزيان - زن شرمنده و شرمگين .

خس

(
xas
) ا . پ . خاشه . و خار و تراشه و خلاشه و خاشاك . و كاه . و بيخهاى باريك . و مردم فرومايه و بد . و بدكار . و بخيل و رذل و ناكس و زبون . و مردم كوهستانى . و طايفه‌اى كوهستانى كه در ما بين هندوستان و تاتارستان سكنى دارند . و جانوركى كه بر روى آب مىدود و مانند تننده مىتند . و مرغى سفيد و بزرگتر از كلنگ . و خس بدهن گرفتن : عجز كردن و زينهار و امان خواستن .

خس

(
xos
) ا . پ . مادر زن .

خس

(
xass
) ا . ع . ترهء كاهو . و خس الحمار : شنكار .

خس

(
xass
) م . ع . خس نصيبه خسا ( از باب نصر ) : كم و اندك كرد بهرهء آن را .

خسء

(
xas '
) م . ع . خسأ الكلب خسئا و خسوء ( از باب فتح ) : راند آن سگ را و دور كرد . و خسأ الكلب : دور شد آن سگ و رفت ( لازم و متعدى ) . و خسأ البصر : خيره شد آن چشم .

خسأ

(
xasa '
) م . ع . خسئى الكلب خسأ ( از باب سمع ) : دور شد آن سگ و رفت . و خسئى البصر : خيره شد آن چشم .

خسا

(
xas
) ا . ع . طاق . ج : اخاسى . و خسا اوزكا يعنى طاق و يا جفت .

خساء

(
xes '
) م . ع . خاساه مخاساة و خساء . مر . مخاساة .

خسار

(
xas r
) و خسارة (
xas rat
) ا . ع . گمراهى . و هلاكى . و غدر و ناكسى و زيانكارى .

خسار

(
xas r
) و خسارة (
xas rat
) م . ع . خسر خسرا و خسرا و خسرانا و خسارا و خسارة . مر . خسران .

خسارت

(
xes rat
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - زيان و ضرر و زيان در معامله و تجارت .

خساره

(
xes re
) ا . پ . پاك كردن باغ و تاكستان از علفهاى خودرو و هرزه .

خساره

(
xes re
) و (
xas re
) ا . پ . پيرايش شاخه‌هاى زيادى درخت .

خساس

(
xes s
) ص . ع . ج . خسيس و خسيسه .

خساس

(
xes s
) ا . ع . هذه الامور خساس بينهم يعنى اين كارها متداول است ميان ايشان .

خساسة

(
xas sat
) م . ع . خس خسة و خساسة ( از باب سمع ) : خسيس شد .

خساسة

(
xas sat
) ا . ع . فرومايگى .

خساسة

(
xos sat
) ا . ع . آنچه بوى اسب بازى كند . و مال اندك . و اسب دوانى .

خساق

(
xass q
) ا . ع . كذاب و دروغگو .

خسال

(
xes l
) ع . ج . خسيل .

خسال

(
xoss l
) ا . ع . مردمان رذل و فرومايه .

خسالة

(
xos lat
) ا . ع . سيم . و سونش سيم . و سبوس جو و جز آن .

خسان

(
xas n
) پ . ج . خس يعنى مردمان فرومايه .

خسان

(
xoss n
) ا . ع . آن ستاره‌هائى كه هرگز غروب نكنند مانند جدى و بنات النعش و جز آن .

خساندن

(
xas ndan
) ف م . پ . سائيدن و سحق كردن .

خسانده

(
xes nde
) ا . پ . خيسانيده و نقوع مخصوصا در دوا استعمال مىشود .

خسانيدن

(
xas nidan
) ف م . پ . بدندان ريش كردن چيزى را .

خسائس

(
xas es
) ع . ج . خسيسة .

خسائل

(
xas el
) ع . ج . خسيل .

خسائيدن

(
xas 'idan
) ف م . پ . خائيدن . و خوردن .

خسپ

(
xosp
) ا . پ . خواب . و بسيار خسپ : آنكه بسيار مىخوابد .

خسپانيدن

(
xasp nidan
) ف م . پ . لگد زدن فرمودن و پايمال كنانيدن . و اطفاى آتش كردن فرمودن .

خسپانيدن

(
xosp nidan
) ف م . پ . استراحت كنانيدن و آرام كردن فرمودن . و خسپيدن كنانيدن .

خس‌پرور

(
xas - parvar
) ص . پ .
فرهنگ نفيسى ( فارسى ) — صفحة 1360 | على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )